Menu
17 / 11 / 2017 - 07:37 pm
A Site By Your Side
A+ A A-

eterotopia-1

«Το Πολιτικό» έτσι όπως το διαχωρίζει η Chantal Mouffe από την «πολιτική» είναι ένα ζήτημα οντολογικού επιπέδου.

Αν σήμερα δεν μπορούμε να στοχαστούμε πάνω στο Πολιτικό είναι γιατί αδυνατούμε να στοχαστούμε πάνω στο οντολογικό. Το Πολιτικό είναι για την Mouffe αυτό το πεδίο της ανταγωνιστικότητας, το «περιβάλλον του συγκρουσιακού». Μια θέση που την διαφοροποιεί από τις φιλελεύθερες διακηρύξεις περί ακομμάτιστης ή διαλογικής δημοκρατίας. Η φιλελεύθερη τεχνικότητα είναι έτσι μια μεταπολιτική κατάσταση, μια ελλειπτική θεώρηση του πολιτικού βίου καθώς τον εξαντλεί στις ορθολογιστικές και ατομικιστικές του προσεγγίσεις. Μια θεώρηση που εξαντλείται στην ίδια την αδυνατότητα της ιδέας της, όταν η παραμικρή «αντίθεση μπορεί να μεταμορφωθεί σε μια πολιτική αντίθεση» κατά τον Schmitt, και έτσι σε μια επεισοδιακή επανεμφάνιση του Πολιτικού.

«Ο άνθρωπος», θα πει ο Freud, «δεν είναι ένα πράο, αξιαγάπητο πλάσμα, που το πολύ πολύ να αμυνθεί όταν του επιτεθούν, στις ορμές του μπορεί να συγκαταλέγει και ένα σημαντικό μερίδιο επιθετικής τάσης». Το πρόγραμμα έτσι του Πολιτικού γίνεται ένα μέσο καταπράυνσης και χειραγώγησης αυτών των παθών. Θα είναι μάλιστα για τον Freud αυτό το λιβιδινικό ένστικτο της αγάπης που θα εμπνέει τον κοινοτικό δεσμό και θα τιθασεύει το αδιαχώριστο δίδυμό του, την ορμή του θανάτου, την ζωώδη εκφορά της «διαφωράς». Το κοινωνικό μοντέλο μέσα από τις ψυχαναλυτικές θέσεις αναγνωρίζεται ως αυτό το πεδίο των παθών και όχι του Λόγου, ένα πεδίο που εκδηλώνεται ο ψυχισμός του ανθρώπου, η απόλαυση των κοινωνικών του ταυτίσεων, ακόμη και αυτή η αδύνατη εν τέλει απόλαυση του άλλου. Θα είναι έτσι για την Mouffe αυτό το ίχνος του «άλλου», το Πραγματικό ενός «έξωθεν καταστατικού» που θα συγκροτήσει και την ταυτότητα του υποκειμένου. Μια σχεσιακή ταυτότητα, αντιμέτωπη, ανταγωνιστική, αναφορική. Μια ταυτότητα πέραν της εξορθολογισμένης της συμφωνίας. Το «δημοκρατικό παράδοξο» θα είναι έτσι για την Mouffe αυτή η διαφορετική συγκρότηση του εμείς/αυτοί, η αναγνώριση ενός «κοινού συμβολικού χώρου μέσα στον οποίο θα λαμβάνει χώρα η σύγκρουση». Μια θέση που δεν εξημερώνει τα πάθη, δεν εξαφανίζει τις διαφορές, δεν απολύει δηλαδή τον πολιτικό χαρακτήρα της ταυτότητας, αλλά τον εντάσσει στην ποιητική του δημοκρατικού προτάγματος. Μια αντιφιλελεύθερη ανάγνωση της συγκρουσιακής ταυτότητας που μεταβάλλει τον ανταγωνισμό των σχέσεων σε «αγωνισμό», μια θαμπή έννοια της Mouffe, που πάνω της θα επενδύσει όλη την ισχύ του πολιτικού πεδίου. Ο δημοκρατικός έτσι πλουραλισμός εκδηλώνεται σ' αυτή την αγωνιστική σχέση μέσα στο πλαίσιο των ιδεών της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας και όχι στη συναινετική εξομάλυνση των διαφορών του κόσμου.

Οι φιλελεύθερες μεταπολιτικές αντιλήψεις της συναίνεσης, εμφανίστηκαν στην μεταβιομηχανική, μεταπαραδοσιακή εποχή (Anthony Giddens), όπου ο ατομικισμός αλλά και η παγκοσμιοποιημένη αγορά αποδυνάμωναν την ισχύ των συλλογικών ταυτοτήτων και των πολιτικών οραμάτων. Στην φιλελεύθερη κοινωνία του ατομικισμού, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει η Mouffe, αναφερόμενη στις θεωρίες του Ulrich Beck, ό,τι ανήκει στη σφαίρα του πολιτικού εκπίπτει στο απολίτικο αλλά και το αντίστροφο. Ό,τι δεν συντάσσεται με την παραδοσιακή πολιτική σφαίρα, (κόμματα, συνδικάτα), διαμορφώνει ένα νέο πολιτικό πλαίσιο. Περιθωριακές έτσι ιστορίες που αφορούσαν τον ατομικό βίο γίνονται τώρα πρωτεύοντα πολιτικά ζητήματα. Η διατροφή, η οικολογία, η σεξουαλικότητα, οι τεχνοεπιστημονικές εξελίξεις, διανοίγουν ένα ολόκληρο πεδίο «σωματικής πολιτικής», (Beck). Μια «πολιτική ζωής», (Giddens), που θα συγκροτήσει και τους όρους μιας «δεύτερης νεωτερικότητας», ήπιας, διστακτικής και αβέβαιης. Είναι αυτό το μόρφωμα της φιλελεύθερης διαλογικής δημοκρατίας, που είναι πέραν της ανταγωνιστικής διάστασης των μερών της και που εμπνέεται όχι από τον κόσμο των ιδεών αλλά από την πρακτικότητα ενός εξατομικευμένου βίου, από την τεχνικότητα ενός εμπεδωμένου και ασυναγώνιστου πλέον καπιταλιστικού lifestyle, το πραγματιστικό όραμα μιας τακτοποιημένης καθημερινότητας. Μιας συμπεριφοριστικής πολιτικής, που εξαντλείται στους διεκπεραιωτικους συμβιβασμούς της. Ένας «μεταμοντέρνος αστικός φιλελευθερισμός» (Rorty), που όπως εύστοχα επισημαίνει η Mouffe, δεν οργανώνει ένα πολιτικό πλαίσιο αλλά ένα είδος «συναισθηματικής αγωγής», μια ηθική τάξη που μεταρρυθμίζει το βίο πάντα αυτόν όμως πέραν των παθών του. Μια συναινετική πολιτική που δεν συγκρούεται, αλλά παρασύρεται, δεν εκτρέπει τα υποκείμενά της αλλά τα ενσωματώνει. Η σκηνή της δεν είναι η σκηνή της διάρρηξης αλλά της εξομάλυνσης και της προσαρμογής. Η ριζοσπαστική και καθοριστική «διαφωρά» έτσι του άλλου γίνεται μια ακόμη αδιάφορη επιλογή στον ακίνδυνο πλουραλισμό του κόσμου μας. 

eterotopia-2
Η «διαφωρά» όμως του άλλου, και μ' αυτή την αποκαλυπτική ντεριντιανή ανορθογραφία του, δεν εξαλείφεται, ο άλλος είναι πάντα το ασύμπτωτο και η «διαφωρά» του θα επιστρέφει διαρκώς με αυτή την ορμή του θανάτου, με την λεοντή της «απόλυτης εχθρότητας», όπως θα τονίσει και ο Schmitt: «Η καταστροφή θα έρθει τότε εντελώς αφηρημένη και απόλυτη. Μόνο η αποκήρυξη της εχθρότητας ανοίγει το δρόμο για το καταστροφικό έργο της απόλυτης εχθρότητας». Αυτό το τυφλό τρομοκρατικό ίχνος που γίνεται και το ίχνος της απόλυτης αρνητικότητας, αλλά και η διάψευση μαζί της φιλελεύθερης, χιλιαστικής, οικουμενικής συναίνεσης.

Στην προοπτική αυτής της φιλελεύθερης υπνοβασίας η Mouffe θα προτάξει την ιδέα της πλουραλιστικής δημοκρατίας, την συγκρουσιακή ιδέα του Πολιτικού. Ένα συγκρουσιακό ζεύγος που η Mouffe δεν το εγγράφει στον ηθικολογικό ορίζοντα, όπου οι διακρίσεις του φιλελεύθερου στοχασμού αλλά στο πραξιακό γεγονός της «πολιτικής απόφασης». Είναι έτσι μια διάκριση που διανοίγει τον ορίζοντα μιας δυνατότητας, της δυνατότητας του Πολιτικού, των ιδεών, αυτής της ποιητικής του άλλου. Μια ποιητική που καινοτομεί ακριβώς μέσα στη καρδιά της ορθολογικότητας του ηθικού, της αδιαμφισβήτητης πλέον εγκυρότητας και οικουμενικότητάς του.

Η «αγωνιστική» ερμηνεία όμως της Mouffe πάνω στο Πολιτικό, όσο και αν η ίδια πασχίζει να της προσδώσει ένα ριζοσπαστικό και ρηξικέλευθο χαρακτήρα, στην πραγματικότητα είναι μία ακόμη μετριοπαθής και αποσπασματική του αντίληψη. Ενώ διαχωρίζει το Πραγματικό του Πολιτικού από την πραγματιστική διάσταση της πολιτικής εν τούτοις αποδυναμώνει τον ρηξιγενή και συμβαντικό του χαρακτήρα, ακόμη και αυτό το φιλοσοφικό του βάθος, όταν στη κριτική της επί των φιλελεύθερων διακηρύξεων, δεν ιχνογραφείται ο αδιανόητος χαρακτήρας του Πολιτικού συμβάντος. Το Πολιτικό δεν έρχεται στην πραγματικότητα του κόσμου μας ως μια άλλη, ριζοσπαστική έστω πολιτική στο πεδίο του κοινωνικού, αλλά ως αυτό το άλλο, το αδιανόητο και σκανδαλώδες άλλο, που διασαλεύει εκ θεμελίων όλες τις δυνατές αλλά και τις αδύνατες μαζί πολιτικές κατασκευές. Είναι μάλιστα αυτός ο συμβαντικός του χαρακτήρας, το απρογραμμάτιστο και αναπάντεχο της πραξιακής του από-κάλυψης που αρθρώνει την ετερότητά του και τον εξωγενή του χαρακτήρα. Αυτό το «έξωθεν καταστατικό» της ποιητικής του δυνατότητας που «ριζικά αναθεμελιώνει» την τάξη του κοινωνικού. Όλη η κλίμακα των διαφορών που επιχειρεί να συντάξει η Mouffe μεταξύ της ανταγωνιστικής και της αγωνιστικής πολιτικής δεν θεμελιώνει στην πραγματικότητα καμιά σπουδαία «διαφωρά» παρά αδύναμες μόνο εννοιολογικές διαφοροποιήσεις στα πλαίσια της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Ο Zizek έχει πάλι δίκιο. Η πλουραλιστική φύση του κόσμου της Mouffe δεν διαφέρει ριζικά από τον πλουραλισμό της φιλελεύθερης αδιαφορίας. Όπως επίσης και οι αποκλεισμοί των φιλελεύθερων, ακόμη και αν αυτοί εγγράφονται στο ηθικό και όχι στο πολιτικό πεδίο, δεν διαφέρουν και σημαντικά στο Πραγματικό τους από τους αποκλεισμούς της «ριζοσπαστικής δημοκρατίας». Η αδυναμία αυτής της ερμηνευτικής εντοπίζεται σ' αυτήν ακριβώς την αφιλόδοξη προοπτική της. Στην αδιαθεσία της να εκτραπεί σ' αυτή την εξωπολιτική φύση του άλλου, στην αδιανόητη πρό(σ)κληση που αυτός μας εγείρει. Το Πολιτικό δεν συντάσσεται, δεν συγκρίνεται, αποκλίνει, εκτρέπεται μόνο.

Οι φωτογραφίες είναι του Bruce LaBruce
Αναρτήθηκε από Αποστολης Αρτινος στις 3/17/2011

Πηγή: http://leximata.blogspot.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ