Menu
20 / 11 / 2017 - 02:16 am
A Site By Your Side
A+ A A-

  • - Κατηγορία: ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ

lizy-1

του Vilem Flusser

Από τότε που οι γυναίκες απελευθερώθηκαν από εμάς τους άντρες δεν μπορούν να κατηγορηθούν επειδή θέλουν να έχουν σώματα για λογαριασμό τους και όχι μόνο για τη δική μας απόλαυση.

 Αυτό όμως που προκύπτει απ' αυτή τη χειραφέτηση δεν είμαστε υποχρεωμένοι να το δεχθούμε χωρίς να το κρίνουμε. Κι αυτό γιατί μας αφορά κι εμάς τους ίδιους.

Ο τίτλος του τρίπτυχου Το Σώμα Μου – Το Σώμα Σου δεν εννοεί ότι στην εικόνα δύο σώματα, και συγκεκριμένα αυτό της Λίζης Καλλιγά και αυτό του μοντέλου της, συγκρούονται το ένα με το άλλο. Εννοεί ότι η Καλλιγά φωτογραφίζει ένα μοντέλο και η φωτογραφία που θα προκύψει την προβάλλει πάνω σ' έναν καμβά όπου προηγουμένως η ίδια έχει σχεδιάσει με το χέρι το σώμα του ίδιου του μοντέλου.

"Το σώμα μου" εννοεί το σώμα που έχει σχεδιαστεί από μένα και "το σώμα σου" το σώμα του μοντέλου όπως έχει τεθεί "αφ' εαυτού" στη φωτογραφία. Χάρη σ' αυτήν την στρατηγική προκύπτει μια συνθετική εικόνα σώματος όπου η "δική μου" και η "δική σου" σωματική πρόθεση επικαλύπτονται αμοιβαία μέσα από μια διαλογική σχέση.

Το θέμα της εικόνας είναι επομένως η σωματική πρόθεση, πράγμα που σημαίνει το πώς ένα σώμα εκφράζει τον εαυτό του και πώς γίνεται αντικείμενο έκφρασης. Η σωματική πρόθεση, δηλαδή οι χειρονομίες ζωντανών ανθρώπινων σωμάτων, αποδίδεται κατά παράδοση σε ένα πυρήνα που ενυπάρχει στα σώματα αυτά, με άλλα λόγια στο πνεύμα ή στην ψυχή.

Τώρα κλίνουμε περισσότερο στο ονομάσουμε τις ίδιες αυτές χειρονομίες "πνεύμα" και να παραιτηθούμε από το μεταφυσικό πυρήνα: "Πνεύμα" είναι το "πώς" της κίνησης του σώματος και η κίνηση αυτή μπορεί να πάρει διάφορες μορφές, όπως για παράδειγμα εκείνην που προκύπτει όταν κανείς κάθεται να φωτογραφηθεί ή εκείνην που προκύπτει όταν κανείς παίρνει φωτογραφίες ή σχεδιάζει. Το θέμα της εικόνας είναι η αμοιβαία επικάλυψη δύο πνευμάτων. Το τρίπτυχο είναι η εικόνα ενός πνευματικού διαλόγου.

lizy-2

Στα σπονδυλωτά ζώα όπως είναι ο άνθρωπος, τα σώματα είναι (δυστυχώς) είτε ανδρικά, είτε γυναικεία. Στον φωτογραφικό κύκλο Το Σώμα Μου – Το Σώμα Σου και τα δύο σώματα, και το ενεργητικό και το παθητικό είναι γυναικεία. Με βάση τη μεταφυσική πίστη σ' έναν πυρήνα που αναφέραμε παραπάνω, το "πνεύμα" δεν είναι ούτε αρσενικό ούτε θηλυκό αλλά πνέει πάνω από τα σώματα όπως θέλει.

Η Λίζη Καλλιγά μας μαθαίνει κάτι περισσότερο. Το πνεύμα δεν πνέει, όπως θέλει αλλά όπως είναι υποχρεωμένο να πνέει και συγκεκριμένα μέσα από σώματα. Στην περίπτωση του τρίπτυχου πνέει μέσα από γυναικεία σώματα με κατεύθυνση προς άλλα σώματα συμπεριλαμβανομένων και των αντρικών.

Η Καλλιγά μας δείχνει ότι, όταν μέχρι τώρα μιλούσαμε για "καθαρό πνεύμα", εννοούσαμε ουσιαστικά για ανδρικό πνεύμα. Εκείνη μας υποχρεώνει να το ομολογήσουμε αυτό και τότε μας διαπερνά ένα κρύο ρεύμα, αν, όπως στη προκειμένη περίπτωση, είμαστε άνδρες.

Αναγνωρίζουμε με ρίγος τι έγκλημα έχουμε διαπράξει καταπιέζοντας τις γυναίκες και υποτάσσοντας τα σώματά τους στα δικά μας. Εμποδίσαμε το διάλογο ανάμεσα στις δύο μορφές του πνεύματος και επιβάλαμε εγκληματικά τον μονόλογο του ανδρικού πνεύματος. Και όταν τώρα στο τρίπτυχο βλέπουμε να απεικονίζεται η άλλη μέχρι τώρα καταπιεσμένη, μορφή πνεύματος, τότε αναγνωρίζουμε πόσο μας είναι ξένη.

Η εικόνα δεν μας λέει: "Δες. Έτσι βλέπουν τα σώματά τους οι γυναίκες όταν δεν είναι παρόντες οι άντρες". Κάτι τέτοιο θα ήταν μόνο οδυνηρό. Αλλά αυτό που μας λέει η εικόνα είναι το εξής: "Έτσι πρέπει να βλέπετε εμάς τις γυναίκες εσείς οι άνδρες αν θέλετε να μας αναγνωρίσετε, για να σας αναγνωρίσουμε κι εμείς με τη σειρά μας". Κι αυτό είναι φοβερό. Γιατί μας κάνει να νοιώθουμε ξένοι απέναντι στις γυναίκες που αγαπάμε.

lizy-3

Η εικόνα μας λέει ότι πριν γίνουμε ικανοί να αγαπήσουμε μια γυναίκα πρέπει πρώτα να αναγνωρίζουμε την ετερότητα του γυναικείου πνεύματος. Αλλά αυτό αποτελεί ανατροπή αυτού που εννοούμε με τη λέξη "αγάπη". Αυτός που μιλάει για το "έτερον" εννοεί κατ' αρχήν το "ξένο", το "μισητό", το "άσχημο" και μόνο αργότερα μεταβάλει η αναγνώριση του άλλου αυτή την ασχήμια σε ομορφιά.

Αλλά η αγάπη μεταβάλει αυθόρμητα σε ομορφιά κάθε τι που αγγίζει. Δεν υπάρχει προηγούμενη φάση αποξένωσης και στη συνέχεια αναγνώρισης. Απλώς ερωτεύεται κανείς. Αγαπάει. Το τρίπτυχο δείχνει ότι όλοι οι παραγωγοί ωραίων εικόνων γυναικών δεν έχουν αναγνωρίσει την ετερότητα του γυναικείου πνεύματος. Ότι έχουν βιάσει τις γυναίκες αυτές. Ότι έχουν εξαναγκάσει τα γυναικεία σώματα να εκφραστούν ανδρικά. Αλλά αυτό δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό έτσι.

Γιατί αν αρχίσει κανείς – όπως το ζητάει το τρίπτυχο – να προβληματίζεται πάνω στον έρωτα τότε ο έρωτας παύει πια να υπάρχει. Το πνεύμα που απεικονίζεται στο τρίπτυχο είναι χωρίς αγάπη.

Βεβαίως πρέπει να ξανασκεφθούμε τα όσα έχουμε διαπράξει εις βάρος των γυναικών και το γυναικείο κίνημα είναι απόλυτα δικαιολογημένο. Αλλά ακριβώς αυτό είναι το παράδοξο. Επειδή είναι τόσο δικαιολογημένο, είναι χωρίς αγάπη. Αν αρχίσουμε να προβληματιζόμαστε σκεπτόμενοι τις γυναίκες υπάρχει κίνδυνος να καταστρέψουμε την αγάπη μας γι' αυτές.

Μήπως άραγε γιατί δικαιοσύνη και αγάπη δεν συμβιβάζονται; χρειάζεται προσπάθεια να κατανοήσουμε τις Μεταμορφώσεις της Λίζης Καλλιγά πριν μεταμορφωθούμε οι ίδιοι.

Από το περιοδικό European Photography νο 40, Οκτώβριος 1989, σελ. 71.

Πηγή: http://the-symptom-projects.blogspot.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ