Menu
10 / 12 / 2018 - 11:22 am
A Site By Your Side
A+ A A-

kolonia

 

Του Θοδωρή Σάρα.

Συντομεύσεις παραπομπών:

ΑΟ = Ντελέζ Ζιλ, Γκουατταρί Φέλιξ (1981) Καπιταλισμός και σχιζοφρένεια. Ο Αντι-Οιδίπους. Εκδόσεις Ράππα – Κέδρος

Ch= Guattari Felix (2007): Chaosophy texts and interviews 1972-77. Semiotext(e). MIT PRESS

Chaos: = Guattari Felix (1995) Chaosmosis: An Ethico-Aesthetic Paradigm, Indiana University Press.

MR = Guattari Felix (1984) Molecular Revolution: Psychiatry and Politics (Peregrines). New York City: Puffin.

Σχιζοανάλυση – θέσεις για μία υλιστική ψυχιατρική.

Οι Ντελέζ και Γκουατταρί στην προσπάθεια τους να χαρτογραφήσουν το ασυνείδητο ως συλλογική μηχανή παραγωγής επιθυμίας, έγραψαν από κοινού τον ΑντιΟιδίποδα, ιχνηλατώντας τις δυνητικές γραμμές αυτής της παραγωγής. Η δημιουργία τους καταγράφηκε τελικά ως η δική τους επιθυμητική μηχανή, παραγωγής γραμμών φυγής: από την οιδιποδοποίηση της ύπαρξης των μοναδικοτήτων, από τον κοινωνικό έλεγχο και τη μαζική παραγωγή νευρωτικών και παρανοϊκών (φασιστικών) υποκειμένων, από τον καπιταλισμό και τη γραμμομοριακή βιοπολιτική της κυριαρχίας. Η μηχανή αυτή, ένας χάρτης που θα βόλευε και ως προσάναμα ή στουπί στις "εμπρηστικές βόμβες" της μοριακής επανάστασης, παραλληλίζεται χωρίς να ταυτιστεί με τη σχιζοφρένεια ως ροή απεδαφικοποίησης, έσχατο όριο της καπιταλιστικής σχιζοφρένειας. Η σχιζοανάλυση είναι η επιθυμητική μηχανή τους, ένα έργο τέχνης χωρίς νόημα, γιατί όπως οι ίδιοι λένε:

"...οι επιθυμητικές μηχανές δεν παριστάνουν τίποτε, δεν σημαίνουν τίποτε, δεν θέλουν τίποτε να πουν: είναι ακριβώς αυτό που τις κάνουμε, αυτό που κάνουμε με αυτές και αυτό που κάνουν αυτές καθεαυτές". (ΑΟ 331) Η σχιζοανάλυση είναι η μέθοδος διερεύνησης των σύγχρονων προλετάριων, που αναδύονται ως τάξη μέσω της πράξης, που απελευθερώνεται απελευθερώνοντας και το ασυνείδητο, επομένως την παραγωγή επιθυμίας σε μοριακό γραμμομοριακό επίπεδο.

"Η θέση της σχιζοανάλυσης είναι απλή: η επιθυμία είναι μηχανή, σύνθεση από μηχανές, μηχανογενής διευθέτηση – επιθυμητικές μηχανές. Η επιθυμία ανήκει στην κατηγορία της παραγωγής, κάθε παραγωγή είναι ταυτόχρονα και επιθυμητική και κοινωνική. Κατακρίνουμε λοιπόν την ψυχανάλυση επειδή συνέτριψε την τοποθέτηση αυτής της παραγωγής επειδή την ξανάφερε στην (ανα)παράσταση. Η ιδέα για μία ασυνείδητη (ανα)παράσταση δεν αποδείχνει καθόλου την τόλμη της ψυχανάλυσης, αλλά σημειώνει, από την αρχή κιόλας τη χρεωκοπία της και την ανικανότητά της: ένα ασυνείδητο πιστεύει στον Οιδίποδα, πιστεύει στον ευνουχισμό, πιστεύει στο νόμο..." Το ασυνείδητο για τους Ν & Γ όταν παρουσιάζεται ως αναπαράσταση δεν είναι παρά ένα σύστημα δοξασιών, που αντικαθιστά την παραγωγή. Η αναπαράσταση καταφεύγει στο μύθο, την τραγωδία, την ιδεολογία για να ενισχύσει την καταπιεστική της εξουσία πάνω στην επιθυμία, και αυτό είναι το τελικό καταφύγιο της ψυχανάλυσης. "Αλλά μήπως και ο μύθος και η τραγωδία δεν είναι κι αυτοί παραγωγές, μορφές παραγωγής; Ασφαλώς όχι: γίνονται παραγωγή μονάχα σε συνάρτηση με την πραγματική κοινωνική παραγωγή, με την πραγματική επιθυμητική παραγωγή. Αλλιώτικα αποτελούν μόνο ιδεολογικές μορφές, που πήραν τη θέση των μονάδων παραγωγής."(ΑΟ: 340-341)

Η πρόθεσή τους δεν ήταν να δώσουν ένα νέο επιστημονικό μοντέλο όλων των μοντέλων της υποκειμενικότητας, που να στηρίζεται στο παρελθόν των συζεύξεων ανάμεσα στο άτομο και το περιβάλλον του, αλλά ένα χάρτη ανοιχτό στο μέλλον μίας ελεύθερης υποκειμενικότητας, που πράττει στη βάση των επιλογών της, μέσα στις ροές και το διαρκές γίγνεσθαι της πραγματικότητας. Η υποκειμενικότητα παράγεται στις εγκάρσιες τομές επιθυμητικών μηχανών που είναι δυαδικές, "με δυαδικό κανονισμό ή συνειρμικό σύστημα: πάντα μία μηχανή συζευγμένη σε μία άλλη". (ΑΟ13) Και "κάθε παραγωγή είναι πάντα μοσχευμένη πάνω σε ένα προϊόν, για αυτό και η επιθυμητική παραγωγή είναι μία παραγωγή παραγωγής, όπως και κάθε μηχανή είναι μία μηχανή μηχανής" (ΑΟ14)

Για τον Γκουατταρί η υποκειμενικότητα είναι ανοιχτή σε μία ηθικό-αισθητική πραγματικότητα, με τέσσερις συνθήκες να αναγνωρίζονται αναγκαστικά, στα πλαίσια της σχιζοανάλυσης και κάθε θεραπευτικής διαδικασίας ελευθερίας:

1. η συνθήκη της μη-αντιστρεψιμότητας του συμβάντος της συνάντησης, που δίνει την αυθεντικότητα. (δεν υπάρχει γραμμική προσέγγιση της υποκειμενικότητας αλλά αυτή αναδύεται ως διαδικασία υποκειμενοποίησης, στα πλαίσια πλεγμάτων και δικτύων εξουσίας).

2. η συνθήκη της μοναδικοποίησης, που συνεπάγεται μία μόνιμη ικανότητα για κάθε είδος ρήξης με το νόημα, που λαμβάνει χώρα στο άνοιγμα του νέου αστερισμού του σύμπαντος αναφοράς. (δεν υπάρχουν υποκείμενα-προσωπικότητες αλλά υποκειμενοποίηση και μοναδικότητες. Η υποκειμενοποίηση ενσωματώνει τη μοναδικότητα σε μεγάλα γραμμομοριακά σύνολα, που αναπαράγουν συνθήκες νεύρωσης και παράνοιας. Το νόημα παράγεται στη βάση των συζεύξεων των μηχανών επιθυμίας με την κοινωνική ιστορία και είναι προϊόν αυτών. Το νόημα "γίγνεσθαι" παράγεται και δεν "είναι" εξωιστορικό στα πλαίσια της υποκειμενοποίησης.)

3. η συνθήκη της ετερογέννησης, που οδηγεί στην έρευνα του συγκεκριμένου οντολογικού εδάφους, όπου παρουσιάζονται διαφορετικά τα μερικά στοιχεία υποκειμενικότητας. (δεν υπάρχουν μόνιμες δομές αλλά διαδικασίες γέννησης και/ή οριοθέτησης των μοναδικοτήτων μας και/ή απελευθέρωσής τους.)

4. η συνθήκη της αναγκαιότητας, η οποία προϋποθέτει την υποχρέωση της πραγματοποίησης του συναισθήματος, της αντίληψης ή της έννοιας σε μία υπαρξιακή περιοχή, που σημαδεύεται από την περατότητα και την ανικανότητα της "μετάφρασης" με οποιαδήποτε υπεριστορική ερμηνεία. (δεν υπάρχουν ερμηνείες αλλά χάρτες, που αναδύονται μέσα από τις ίδιες της πρακτικές της υποκειμενοποίησης.) (Ch:193)

gilbert-garcin

Και αυτές οι τέσσερις συνθήκες ανάδυσης της υποκειμενικότητας μέσω της σχιζοανάλυσης όπως και η θεραπεία δεν είναι προνόμιο των θεωρητικών και δεν εφαρμόζεται μόνο στην ψυχανάλυση αλλά σε κάθε τομέα της ζωής, την παιδαγωγική, την εργασία, τη γειτονιά, το νοσοκομείο, τις φυλακές κ.α

Το La Borde δεν είναι η συνταγή της απελευθέρωσης αλλά ένα από τα πολλά πειράματα προς την κατεύθυνση αυτή. Συχνά στο έργο τους οι Ντελέζ και Γκουατταρί αναφέρονται στη φιλία τους με άλλα κοινωνικά πειράματα, που διεξήχθησαν το τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα: την αντιψυχιατρική, το κίνημα της Δημοκρατικής Ψυχιατρικής του Bassaglia και άλλα. Η σχιζοανάλυση είναι μία πολιτική πράξη ελευθερίας, και με τα λόγια των Ντελέζ και Γκατταρί οφείλει να εστιάζει:

α. στη διάλυση όλων των επαναεδαφικοποιήσεων που μεταμορφώνουν την τρέλα σε ψυχική ασθένεια.

β. στην απελευθέρωση μέσα σε όλες τις ροές, της σχιζοειδούς κίνησης της επανεδαφικοποίησής τους, έτσι ώστε ο χαρακτήρας αυτός να μην μπορεί να χαρακτηρίζει ένα ειδικό υπόλειμμα τρέλας, αλλά να επηρεάζει εξίσου και τις ροές εργασίας κι επιθυμίας, παραγωγής, γνώσης κι δημιουργίας στη βαθύτερή του τάση. Επομένως η τρέλα δεν θα υπάρχει πια σαν τρέλα, όχι γιατί θα έχει μετατραπεί σε "ψυχική ασθένεια" αλλά αντίθετα γιατί θα συμπληρωθεί από όλες τις άλλες ροές, ακόμα κι από τις ροές της επιστήμης και της τέχνης – αφού ονομάζεται τρέλα, μόνο επειδή της λείπει το συμπλήρωμα αυτό, και καταντά να είναι η μοναδική μαρτυρία της απεδαφικοποίησης ως καθολικής διαδικασίας. (ΑΟ370)

Η σχιζοανάλυση είναι η γραμμή φυγής και της ίδιας της ψυχιατρικής ως πολιτικής πράξης, που οφείλει να επαναπροσδιορίσει το χαρακτήρα της, μέσα από τους εξής αξιολογικούς άξονες:

1. Η ατομική υποκειμενικότητα – του ασθενή ή του ιατρικού προσωπικού – δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις συλλογικές ρυθμίσεις της παραγωγής της υποκειμενικότητας· αυτές περιέχουν μικροκοινωνικές διαστάσεις, αλλά και υλικές και ασυνείδητες διαστάσεις.

2. Ο θεσμός ψυχικής υγείας, μπορεί να γίνει εργαλείο για τον εμπλουτισμό της ατομικής και συλλογικής υποκειμενικότητας και για την επαναδιάταξη των περιοχών της ύπαρξης (σώμα, εαυτός, χώρος, σχέσεις κλπ).

3. Η υλική διάσταση του θεσμού συνεπάγεται ότι το προσωπικό υπηρεσίας εμπλέκεται σε κάθε θεσμική όψη σύμφωνα με τους κατάλληλους τρόπους.

4. Η πληροφορία και η εκπαίδευση συνιστούν σημαντικές πλευρές του θεραπευτηρίου, αλλά δεν αντικαθιστούν τις ηθικο-αισθητικές πλευρές της ανθρώπινης ζωής, στην περατότητά τους. Καμία θεσμική ή ατομική διευθέτηση δεν λειτουργεί αυθεντικά εκτός αν αναφέρεται στην αλήθεια της μοναδικότητας και της μη-αντιστρεψιμότητας της ζωής. Αυτή η αυθεντικότητα δεν είναι το αντικείμενο συμβουλευτικής αλλά μπορεί να λειτουργεί μέσω των ατομικών και συλλογικών αναλυτικών πρακτικών.

5. Επομένως η ιδεατή κατάσταση για τη θεραπεία είναι εκείνη όπου κανένας θεσμός ψυχικής υγείας δεν μοιάζει με κάποιον άλλο, και κανένας θεσμός δεν παύει να εξελίσσεται στο χρόνο. (Ch: 193-4)

Για τους Ν & Γ μία "πραγματικά υλιστική ψυχιατρική προσδιορίζεται από μία διπλή ενέργεια: την εισαγωγή της επιθυμίας μέσα στον μηχανισμό και την εισαγωγή της παραγωγής μέσα στην επιθυμία." (ΑΟ31) Η επιθυμία είναι η βάση κι όχι το εποικοδόμημα μίας αναπαράστασης ή συνείδησης.(Ch:71-72) Η επιθυμία κι όχι η αναπαράσταση παράγει τη φαντασίωση. Το διαρκές παιχνίδι ανάμεσα στις μηχανές επιθυμίας είναι ένα πεδίο παραγωγής, κι όχι ένα θέατρο αναπαραστάσεων. "Αν η επιθυμία παράγει, παράγει κάτι το πραγματικό. Αν η επιθυμία είναι παραγωγική, δεν μπορεί να είναι τέτοια παρά μέσα στην πραγματικότητα και να παράγει πραγματικότητα. Η επιθυμία είναι το σύνολο των παθητικών συνθέσεων που φτιάχνουν τα επιμέρους αντικείμενα, τις ροές και τα σώματα, και που λειτουργούν σαν παραγωγικές μονάδες. Από εδώ βγαίνει το πραγματικό, που είναι το αποτέλεσμα των παθητικών συνθέσεων της επιθυμίας ως αυτοπαραγωγής του ασυνείδητου. Τίποτα δεν λείπει από την επιθυμία, δεν της λείπει το αντικείμενό της... μόνιμο υποκείμενο δεν υπάρχει παρά μόνο καταπίεση. Η επιθυμία και το αντικείμενό της είναι ένα και το αυτό, είναι η μηχανή ως μηχανή μηχανής.... Η πραγματική ύπαρξη της επιθυμίας είναι το Πραγματικό καθεαυτό."(ΑΟ34-35)

Η σχιζοανάλυση δεν επιλέγει ανάμεσα στον ένα ή τον άλλο δρόμο ερμηνείας της πραγματικότητας και των δυνητικών αναδύσεων της μοναδικότητας, το ένα ή το άλλο μοντέλο ανάλυσης. "Μέσα στις ποικίλες ενεργές χαρτογραφήσεις σε μία δεδομένη κατάσταση, προσπαθεί να κάνει διακριτούς τους πυρήνες δυνητικής αυτοποίησης, με στόχο να τους πραγματοποιήσει, τραβεσάροντας και παρέχοντας σε αυτές τις χαρτογραφήσεις έναν λειτουργικό διαγραμματισμό, για να τις καταστήσει λειτουργικές στα πλαίσια των τροποποιημένων συναρμογών, περισσότερο ανοιχτές, περισσότερο εξελίξιμες, περισσότερο απεδαφικοποιημένες. Η σχιζοανάλυση αντί να κινείται στην κατεύθυνση των αναγωγικών μοντελοποιήσεων που απλοποιούν το πολύπλοκο, εργάζεται στην κατεύθυνση της πολυπλοκοποίησής τους, του εξελικτικού εμπλουτισμού τους, προς τη συνέπεια των δυνητικών γραμμών της διακλάδωσης διχάλας (bifurcation) και της διαφοροποίησης, κοντολογίς προς την κατεύθυνση της οντολογικής ετερογένειας." (Chaos: 61) Έτσι πλέον η χαρτογράφηση του ασυνείδητου γίνεται από μόνη της η επιλογή που ενεργοποιεί μία κατεύθυνση σε μία διακλάδωση διχάλας, συναντώντας τις σύγχρονες προσεγγίσεις των θεωριών της πολυπλοκότητας όπως αυτή της αυτοποίησης και του χάους. Και αυτή η διακλαδοποίηση δεν είναι μία επιστημολογική ρήξη και συναρμογή με τις θεωρίες αυτές αλλά μία βαθύτατα πολιτική επιλογή, που ανατινάζει τις παραδοσιακές παρεμβάσεις της ψυχιατρικής πραγματικότητας στον αέρα.[v]

Πηγή: http://autopoiesis.squat.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ