Menu
18 / 11 / 2018 - 10:50 pm
A Site By Your Side
A+ A A-

el-fem

Γράφει η Στέλλα Παπαμιχαήλ

Η συνθετότητα του φαινομένου της κακοποίησης των γυναικών από τους συζύγους/συντρόφους τους, συνέβαλε στη δημιουργία και επικράτηση στερεοτυπικών αντιλήψεων που κινούνται στη σφαίρα της μυθολογίας.

Οι μύθοι γύρω από την κακοποίηση των γυναικών, πολλές φορές μπλέκονται με την πραγματικότητα και μέσα από τη ναρκωτική τους πειστικότητα επιδρούν καθοριστικά στις κοινωνικές αντιλήψεις και αναπαραστάσεις για τη βία μεταξύ συντρόφων, καθώς και τους τρόπους αντιμετώπισής της. 

Οι μύθοι αυτοί καταφέρνουν να επιδρούν, όπως άλλωστε οι περισσότεροι μύθοι, παραπλανητικά, στιγματιστικά, εφησυχαστικά για την κοινωνική συνείδηση, ενώ παράλληλα διαβρώνουν σημαντικά το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσεται η επιστημονική έρευνα. Αξίζει να επισημανθεί ότι οι μύθοι γύρω από την κακοποίηση των γυναικών από τους άνδρες - συζύγους/συντρόφους τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένοι με τα έμφυλα στερεότυπα.

Η επιστημονική έρευνα και μελέτη του φαινομένου της βίας κατά των γυναικών μετρά πάνω από τριάντα χρόνια. Εντούτοις, τα στερεότυπα παραμένουν ζωντανά, επιδεικνύοντας ζηλευτή ανθεκτικότητα.

Στη διεθνή βιβλιογραφία συναντάμε μύθους που συνδέονται με το φαινόμενο και τις αιτίες εκδήλωσής του, μύθους που αφορούν στη γυναίκα-θύμα μιας σχέσης κακοποίησης και μύθους που αφορούν στον άνδρα-δράστη πράξεων βίας κατά της συντρόφου του. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι κυριότεροι από αυτούς.

kakopoiisi mythoi1

* Η κακοποίηση των γυναικών από τους συντρόφους τους δεν είναι ένα φαινόμενο που έχει ανησυχητικές διαστάσεις και δεν θα πρέπει να μας απασχολεί σοβαρά.

Αναμφισβήτητα η γνώση γύρω από την πραγματική διάσταση του φαινομένου της κακοποίησης των γυναικών από τους συντρόφους τους είναι μία διαδικασία εξαιρετικά δύσκολη εξ αιτίας κυρίως τριών πολύ σημαντικών παραγόντων: α) της ιδιωτικής φύσης της σχέσης και την αθέατη πλευρά των συμπεριφορών βίας μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον β) του υψηλού σκοτεινού αριθμού αυτών των περιστατικών, λόγω της απροθυμίας ή της δυσκολίας του θύματος να καταγγείλει τον δράστη και γ) της σπάνιας αναγνώρισης της ενδοσυζυγικής βίας ως ξεχωριστού εγκλήματος, για λόγους πολιτικής και κουλτούρας. Οι τρεις αυτοί παράγοντες υπογραμμίζουν την ιδιαιτερότητα του προβλήματος. Κατά συνέπεια, τα ανεπαρκή στατιστικά δεδομένα που σχετίζονται με την κακοποίηση των γυναικών δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται απαραίτητα ως ένδειξη μειωμένης έκτασης του φαινομένου.

* Άνδρες και Γυναίκες χρησιμοποιούν τη βία κατά των συντρόφων τους στον ίδιο βαθμό

Τα συμπεράσματα ότι άνδρες και γυναίκες εμπλέκονται με την ίδια συχνότητα σε βίαιες επιθέσεις, πηγάζουν από τα δεδομένα επιδημιολογικών ερευνών, οι οποίες στηρίχθηκαν στη χρήση προδιαμορφωμένων κλιμάκων (π.χ. Conflict Tactics Scale). Αυτού του είδους οι κλίμακες μετρούν μόνο συγκεκριμένα είδη σωματικής βίας, σε δεδομένο χρόνο, χωρίς να εξετάζονται θέματα όπως, το κίνητρο του δράστη, οι λόγοι που τον οδηγούν στην άσκηση βίας, η αντίδραση του θύματος, οι συνέπειες της πράξης. Τα αποτελέσματα των ερευνών, στις οποίες χρησιμοποιήθηκαν οι προαναφερόμενες κλίμακες μέτρησης της βίας, καταδεικνύουν ότι γυναίκες και άνδρες χρησιμοποιούν παρόμοιους τρόπους σωματικού εξαναγκασμού. Αλλά όταν προσπαθούμε να συνοψίσουμε αυτά τα δεδομένα, εκτελείται ένα επικίνδυνο άλμα, συμπεραίνοντας ότι άνδρες και γυναίκες θυματοποιούνται στον ίδιο βαθμό και με την ίδια ένταση.

Οι διαφορές στη βία των δύο φύλων αναδεικνύονται όταν εξετάζουμε τα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον κα στις συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώνονται. Τα κίνητρα των βίαιων γυναικών διαφέρουν από αυτά των βίαιων ανδρών. Οι άνδρες μπορεί να χρησιμοποιούν υπερβολική βία για να ελέγξουν και να υποτάξουν τις γυναίκες τους, ενώ οι γυναίκες συνήθως χρησιμοποιούν βία προκειμένου να γλιτώσουν ή να αποδράσουν από τους βίαιους συντρόφους τους. Συνεπώς, μια απλή άθροιση του αριθμού των βίαιων επιθέσεων των δύο φύλων, μας δίνει την εσφαλμένη εντύπωση ότι άνδρες και γυναίκες είναι το ίδιο βίαιοι.

* Η κακοποίηση αφορά άτομα χαμηλής οικονομικής θέσης ή άτομα που ανήκουν σε μειονότητες.

Η αντίληψη αυτή είναι άμεσα συνδεδεμένη με το πρόβλημα που προκύπτει όταν μελετάμε ένα φαινόμενο το οποίο παρουσιάζει έλλειμμα στατιστικών στοιχείων και συγκεντρώνει χαμηλή θεατότητα. Στις περιπτώσεις ενδοσυζυγικής βίας, οι γυναίκες-θύματα που ανήκουν σε χαμηλές εισοδηματικές κατηγορίες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να εντοπιστούν από τις υπηρεσίες Πρόνοιας και άλλους κοινωνικούς φορείς σε σχέση με τα θύματα που έχουν υψηλότερα εισοδήματα.

Οι γυναίκες-θύματα που ανήκουν σε μεσαία ή ανώτερα οικονομικά στρώματα είναι λιγότερο πιθανό να ζητήσουν τη βοήθεια των Κοινωνικών Υπηρεσιών ή να καταγγείλουν τον δράστη βίαιων επεισοδίων, είτε από φόβο, ή ντροπή για την προσωπική τους προσβολή, είτε εξ αιτίας της βλάβης που θα επιφέρει μια τέτοια αποκάλυψη στη δημόσια εικόνα, ή στην καριέρα του συζύγου/συντρόφου τους.

Οι επιστήμονες που έχουν ασχοληθεί συστηματικά με το φαινόμενο της κακοποίησης των γυναικών επισημαίνουν ότι πρόκειται για ένα διαταξικό φαινόμενο που εκδηλώνεται μεταξύ των μελών όλων των κοινωνικών ομάδων, ανεξάρτητα από το εισόδημα, την κοινωνική θέση, τη μόρφωση, την ηλικία, την εθνικότητα.

kakopoiisi mythoi2

* Η χρήση αλκοόλ και τοξικών ουσιών από τον δράστη κακοποίησης αποτελεί την πραγματική αιτία εκδήλωσης βίας κατά της συντρόφου του.

Πρόκειται για ένα αμφιλεγόμενο πεδίο με πολυάριθμες έρευνες και αντιφατικά ευρήματα. Πράγματι, ένας μεγάλος αριθμός ερευνών έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει μια αξιοσημείωτη σχέση μεταξύ χρήσης αλκοόλ, τοξικών ουσιών και βίας. Το αλκοόλ και οι ναρκωτικές ουσίες εμπλέκονται περίπου στο 50% των περιστατικών κακοποίησης.

Τα ερωτήματα που εύλογα προκύπτουν είναι αν και σε ποιο βαθμό η χρήση αυτών των ουσιών είναι από μόνη της αρκετή ώστε να οδηγήσει το άτομο στην άσκηση βίας; Ή αλλιώς διατυπωμένο: Αν αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της χρήσης ουσιών από τα άτομα που είναι και δράστες κακοποίησης, τότε θα έχουμε αντιμετωπίσει και το πρόβλημα της κακοποίησης; Σε αυτά τα ερωτήματα η κοινή λογική απαντά «ναι», η επιστημονική έρευνα όμως όχι.

Η κατανάλωση αλκοόλ ή η χρήση ναρκωτικών ουσιών μπορεί να επιδρά έμμεσα στην εκδήλωση βίας, αλλά δεν αποτελεί την κύρια αιτία. Όταν ο δράστης κακοποίησης βρίσκεται υπό την επήρεια του αλκοόλ κατά τη διάρκεια τέλεσης της πράξης του, τότε έχει σίγουρα εξασφαλίσει μία πολύ καλή δικαιολογία. Όμως το αλκοόλ δεν θα πρέπει να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για ένα τόσο σοβαρό θέμα, όπως η κακοποίηση. Άλλωστε έχει αποδειχθεί ότι όλοι οι άνδρες που κακοποιούν τη γυναίκα/σύντροφό τους δεν είναι χρήστες αλκοόλ και φυσικά όλοι οι άνδρες που καταναλώνουν αλκοόλ δεν κακοποιούν τις γυναίκες τους.

* Οι γυναίκες-θύματα κακοποίησης είναι υπεύθυνες ως ένα βαθμό για την κακοποίησή τους.

Όταν μία υπόθεση κακοποίησης μιας γυναίκας από τον σύζυγο/σύντροφό της έρχεται στη δημοσιότητα, πολύ συχνά το θύμα, αντί της συμπάθειας, δέχεται την κριτική του κοινωνικού συνόλου και βρίσκεται αντιμέτωπο με την «κατηγορία» της μη διακοπής της βίαιης σχέσης.

Στις αντιλήψεις των κοινωνικών υποκειμένων -εκπροσώπων και των δύο φύλων- επικρατεί η άποψη ότι οι γυναίκες, ως ένα βαθμό, είναι υπεύθυνες για την κακοποίηση και τη βία των συντρόφων τους, επειδή με τις παράλογες προκλήσεις τους οδήγησαν τον σύντροφό τους σε σημείο έκρηξης. Οι έρευνες από την άλλη μεριά υποστηρίζουν το αντίθετο: η απόφαση της εκδήλωσης βίας αφορά τον ίδιο τον δράστη και όχι τη συμπεριφορά της συντρόφου του. Τα περισσότερα θύματα κακοποίησης αναφέρουν ότι έκαναν ό,τι μπορούσαν πριν ξεσπάσει ένα βίαιο περιστατικό για να ηρεμήσουν τον σύντροφό τους και να λήξει το επεισόδιο ειρηνικά.

* Οι κακοποιημένες γυναίκες είναι «ψυχικά άρρωστες» προσωπικότητες, ή/ και μαζοχίστριες και πιθανά απολαμβάνουν ή επιδιώκουν μία σχέση βίας, διαφορετικά θα εγκατέλειπαν τον βίαιο σύντροφό τους και θα διέλυαν τη σχέση τους.

Όταν επιχειρείται η ερμηνεία της στάσης της γυναίκας-θύματος για παραμονή στην κακοποιητική σχέση, δεν θα πρέπει να παραλείπεται η εξέταση μίας σειράς οικονομικών, κοινωνικών και συναισθηματικών παραγόντων, οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την απόφαση μιας γυναίκας να εγκαταλείψει τον σύντροφό ή την οικογένειά της. Η απόφαση του θύματος να εγκαταλείψει τον σύντροφό του, δυσκολεύει περισσότερο όταν υπάρχουν παιδιά στην οικογένεια, όταν η γυναίκα αισθάνεται ανεπαρκής για την κάλυψη των υλικών αναγκών αυτής και των παιδιών της, όταν οι οικογενειακοί σύμβουλοι και το περιβάλλον της την ενθαρρύνουν να προσπαθήσει να βελτιώσει τη σχέση της.

Ένας ιδιαίτερα ανασταλτικός παράγοντας, που επηρεάζει την απόφαση της γυναίκας να διακόψει τη σχέση της με έναν βίαιο σύζυγο/σύντροφο, είναι ο φόβος για την αντίδραση του δράστη. Οι έρευνες έχουν αποδείξει ότι η βία μπορεί να συνεχιστεί και μετά τη διακοπή της σχέσης και μάλιστα στις πιο ακραίες μορφές της, που φτάνουν μέχρι την ανθρωποκτονία ή απόπειρα ανθρωποκτονίας κατά της γυναίκας, την απαγωγή παιδιών, την απειλή του δράστη για αυτοκτονία σε περίπτωση που η γυναίκα δεν επιστρέψει κ.ά.

* Οι κακοποιημένες γυναίκες έχουν χαμηλή μόρφωση και μειωμένα επαγγελματικά προσόντα

Όπως έχει αναφερθεί, η κακοποίηση είναι ένα φαινόμενο που πλήττει όλες τις κοινωνικές ομάδες. Τα θύματα κακοποίησης προέρχονται από όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης - από στοιχειώδη εκπαίδευση ως μεταπτυχιακές σπουδές.

Οι περισσότερες γυναίκες-θύματα κακοποίησης έχουν παραδοσιακές αντιλήψεις σε σχέση με τον ρόλο της γυναίκας στην οικογένεια. Η βία που υφίστανται επηρεάζει την προσωπικότητά τους, την επαγγελματική τους πορεία και οδηγεί στην κοινωνική, οικονομική και συναισθηματική τους εξάρτηση από τον δράστη. Όταν οι γυναίκες ελπίζουν πως μπορούν από μόνες τους, μέσα από τη συμπεριφορά τους, να αλλάξουν τον σύντροφό τους ή να σταματήσουν τη βία, είναι πρόθυμες να αλλάξουν ή να διακόψουν την επαγγελματική τους σταδιοδρομία.

kakopoiisi mythoi3

* Οι δράστες κακοποίησης είναι «ασθενείς» ή πνευματικά διαταραγμένα άτομα.

Ο μύθος της πνευματικής ασθένειας του δράστη κακοποίησης που υποδηλώνει ότι μόνο οι «άρρωστες» και ψυχικά διαταραγμένες προσωπικότητες εκδηλώνουν βία κατά των συντρόφων τους, χρησιμοποιείται συχνά προκειμένου να διατηρηθεί ανέπαφη η εφησυχαστική και εξιδανικευμένη εικόνα της τρυφερότητας και ασφάλειας που πιστεύεται ότι μία σχέση ή μία οικογένεια προσφέρει. Με άλλα λόγια, η κακοποίηση δεν είναι ένα κοινό πρόβλημα, που θα μπορούσε να προκύψει στον καθένα, αλλά είναι ένα «ιδιαίτερο» πρόβλημα των διαταραγμένων προσωπικοτήτων.

Έρευνες υποστηρίζουν ότι μόλις το 10% όλων των καταγεγραμμένων υποθέσεων ενδοοικογενειακής βίας αιτιολογείται με βάση την πνευματική ασθένεια ή ψυχική διαταραχή του δράστη κακοποίησης. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι δράστες κακοποίησης της συζύγου/συντρόφου τους παρουσιάζουν δημόσια μία συγκροτημένη, σεβαστή και κυρίως μη βίαιη προσωπικότητα. Η βίαιη συμπεριφορά τους φαίνεται να εκδηλώνεται και να εξαντλείται στο πλαίσιο των ιδιωτικών τους σχέσεων, ενώ για τον κοινωνικό τους περίγυρο παραμένουν αξιαγάπητα και ευχάριστα άτομα. Αυτό το γεγονός δυσκολεύει τις περισσότερες φορές τις κακοποιημένες συντρόφους τους να υποστηρίξουν και να γίνουν πιστευτές οι μαρτυρίες περί κακοποίησής τους.

* Οι δράστες δεν μπορούν να ελέγξουν τον Θυμό τους.

Ο θυμός, ο οποίος συνήθως καλύπτει κάποιο άλλο πρωτεύον και ισχυρότερο συναίσθημα (π.χ. τη βαθιά θλίψη, την ντροπή ή άλλον ψυχικό πόνο), μπορεί να πυροδοτήσει διαφορετικές αντιδράσεις και συμπεριφορές, οι οποίες εξαρτώνται μεταξύ άλλων από την προσωπικότητα των υποκειμένων.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο θυμός είναι ένα συναίσθημα, ενώ η βία είναι μια συμπεριφορά και μάλιστα όπως όλες οι συμπεριφορές, ένας τρόπος με τον οποίο τα υποκείμενα επιλέγουν να εκφραστούν. Με εξαίρεση μια μειοψηφία δραστών κακοποίησης που είναι επιληπτικοί ή έχουν πνευματικές διαταραχές, για τους οποίους η βία είναι ένα αυθόρμητο και ανεξέλεγκτο ξέσπασμα και δεν έχουν καμία επαφή με το περιβάλλον τη στιγμή του περιστατικού, για τη μεγάλη πλειοψηφία των δραστών, η κακοποίηση είναι επιλεγμένη συμπεριφορά.

* Τα άτομα που υπήρξαν θύματα κακοποίησης στην παιδική τους ηλικία, εξελίσσονται σε βίαιους συντρόφους/συζύγους.

Πρόκειται για ένα μύθο που εμπεριέχει κάποιες αλήθειες. Από τις περισσότερες έρευνες που έγιναν πάνω στην κακοποίηση γυναικών από τους άνδρες τους, προέκυψε ότι οι βίαιοι ενήλικοι άνδρες σε σχέση με τους μη βίαιους, ήταν πολύ πιο πιθανό να είχαν υποστεί κακομεταχείριση ή κακοποίηση στην παιδική τους ηλικία.

Οι ειδικοί επιστήμονες συμπεραίνουν ότι όταν μία προσωπικότητα έχει σχηματιστεί σε ένα περιβάλλον κακοποίησης και πειθαναγκαστικού ελέγχου, είναι εξαιρετικά δύσκολο μεγαλώνοντας να ελευθερωθεί και να ξεφύγει από την κακοποίηση. Το ψυχικό τραύμα φαίνεται ότι ακολουθεί τα άτομα που υπήρξαν θύματα κακοποίησης στην παιδική ηλικία.

Σε κάθε περίπτωση δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η σχέση μεταξύ των εμπειριών βίας στην παιδική ηλικία και της άσκησης βίας στην ενήλικη ζωή δεν είναι ντετερμινιστική, αλλά είναι μια πιθανολογία. Τα άτομα που έχουν βιώσει τη βία είναι πιθανό, αλλά όχι προδιαγεγραμμένο, να εξελιχθούν σε βίαιους ενηλίκους.

Στην Ελλάδα του σήμερα, προβάλλει επιτακτική η ανάγκη να περάσουμε από το σύνθημα της δεκαετίας του '90 που επικρατούσε για την αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών «Σπάστε τη σιωπή» στο σύνθημα «Σπάστε τα στερεότυπα!». Αν επιθυμούμε οι προσπάθειες σχεδιασμού πολιτικών και εφαρμογής μέτρων πρόληψης και αντιμετώπισης του φαινομένου της ενδοοικογενειακής βίας να είναι αποτελεσματικές και να μην υπονομεύονται από τα έμφυλα στερεότυπα και τη μυθολογία της βίας κατά των γυναικών, θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε το περιεχόμενο του κοινωνικού φύλου και να το «καθαρίσουμε» από προκαταλήψεις και υπερ-απλουστεύσεις.

H Στέλλα Παπαμιχαήλ, κοινωνιολόγος, διδάκτορας Εγκληματολογίας Παντείου Πανεπιστημίου, επιχειρεί να αποδομήσει τη συνθετότητα του φαινομένου της ενδοοικογενειακής βίας, διερευνώντας την κοινωνική του προέλευση και καταρρίπτοντας παράλληλα κυρίαρχους μύθους. Έχει εκδώσει το βιβλίο «Κοινωνικές αναπαραστάσεις της κακοποίησης των γυναικών από τον σύζυγο/σύντροφό τους» από τις εκδόσεις Αντ. Σάκκουλα.

Πηγή: (Ημερομηνία προσπέλασης 12/2012) http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=734310

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ