Menu
20 / 02 / 2018 - 07:40 am
A Site By Your Side
A+ A A-

  • - Κατηγορία: ΜΟΥΣΙΚΗ

romare-1

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Ολοένα και περισσότεροι σήμερα κάνουν αποδεκτή τη θεωρία ότι τα μπλουζ των μαύρων, των αρχών του προηγούμενου πια αιώνα, έδρασαν καταλυτικώς για το απελευθερωτικό κίνημα στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αφού το συγκεκριμένο είδος μουσικής ήταν τόσο προκλητικό και συνάμα υπερβατικό.

Τα μπλουζ ήταν και είναι η τέχνη ενός πραγματικά καταπιεσμένου και ταλαιπωρημένου λαού, και η μουσική εκφράζει την αντίδρασή του σε μια τέτοια πολιτική και κοινωνική κατάσταση. Η καταγωγή των μπλουζ μέσα από το δουλεμπόριο, την ολοήμερη εξουθενωτική εργασία, την καταπίεση και τον εξευτελισμό της προσωπικότητας των μαύρων, και η ανάπτυξη και διάδοσή τους, αντανακλά τις καθημερινές ψυχικές εντάσεις και φυσικά τη δυναμική της συνολικής διαδικασίας υβριδισμού μεταξύ της ξενόφερτης αφρικανικής και της αυτόχθονης αμερικανικής μουσικής. Επιπλέον, τα μπλουζ ήταν μια μορφή τέχνης γένους αρσενικού, αφού η πλειοψηφία των πρωτοπόρων μπλουζ τραγουδιστών και μουσικών, ήταν μαύροι άνδρες. Πολύ μικρός αριθμός γυναικών ενεπλάκη στα μπλουζ, και εκείνες που το έκαναν ήταν ισχυρές προσωπικότητες που ενστερνίστηκαν την κοινωνική και πολιτική δύναμη των μπλουζ. Επόμενο συνεπώς είναι το γεγονός ότι η εκδήλωση αμφιφυλοφιλίας εντός των μπλουζ αντανακλούσαν την προσωπική, κοινωνική και πολιτική ανεξαρτησία και επιπλέον την ψυχική δύναμη των γυναικών αυτών. Και πρέπει να τονίσουμε εδώ ότι τα μπλουζ ασχολούνταν κυρίως με τον ετεροσεξουαλισμό και πολύ σπάνια με την ομοφυλοφιλία και το λεσβιασμό.

romare-2

 Η Angela Davis αναφέρει ότι γυναίκες που ασχολήθηκαν με τα μπλουζ ήταν σεξουαλικά ενήμερες, γνώριζαν τον εαυτό τους και ανεξάρτητες, συχνά γνωστές ως 'άγριες γυναίκες'. Η αμφιφυλοφιλία στα μπλουζ είναι ζωτικής σημασίας, γιατί αυτές οι γυναίκες δεν ανέτρεψαν, ούτε συγκάλυψαν τη σεξουαλική τους φύση στις ενέργειες και τη μουσική τους. Τα μπλουζ τους αναφέρονται στην ιδιοκτησία, τη λύτρωση από τις 'αμαρτίες' τους, είναι σχεδόν εξομολογητικά, αλλά δεν περιέχουν ή υπονοούν μετάνοια. Η Bessie Jackson (ψευδώνυμο της Lucille Bogan, 1897-1948) σχολιάζοντας αυτές τις γυναίκες λέει ότι περπατούν, πίνουν και γενικώς συμπεριφέρονται ως άντρες. Τα φωνητικά χαρακτηριστικά των τραγουδιστριών των μπλουζ, είναι κάπως διαφορετικά, ειδικά στον αισθησιασμό της φωνής τους, και στο γεγονός ότι οι γυναίκες μέσα σε αυτά, αισθάνονται κάτι το πνευματικό. Στην ιστορία της δυτικής μουσικής, ιδιαίτερα της όπερας, οι γυναίκες γενικώς απεικονίζονται ως νεανίδες που διατρέχουν μιας μορφής κίνδυνο, αλλά αντίθετα οι γυναίκες του μπλουζ είναι πηγές δύναμης και εξουσίας, αψηφώντας το γυναικείο στερεότυπο.Ένα κλασσικό παράδειγμα αυτού είναι η Gladys Bentley (1907-1960), μια τραγουδίστρια του μπλουζ η οποία θριάμβευε στην Αναγέννηση του Χάρλεμ (Harlem Renaissance) τη δεκαετία του 1920. Η Bentley έζησε ως λεσβία μέχρι το 1950, υποστήριξε ποικιλοτρόπως την ομοφυλοφιλία της και κάποια στιγμή παντρεύτηκε έναν άνδρα. Στο Worried Blues, η Bentley εναλλάσσεται συνεχώς τραγουδώντας τους στίχους και υποκρίνοντας με τον τρόπο της τα μουσικά όργανα ελεύθερα, σε απάντηση του ήχου τους. Σε αυτή την περίπτωση, η απομίμηση αντικαθιστά τον παραδοσιακό μουσικό ρόλο σε κάθε στίχο, με τον ίδιο τρόπο που απαντά σε αυτούς κάποιες φορές παιχνιδιάρικα. Στο προαναφερθέν μπλουζ, αγγίζεται το θέμα των ανδρών που κακομεταχειρίζονται τις γυναίκες τους. Η τραγουδίστρια του μπλουζ προσθέτει το δικό της αέρα ελευθερίας στους στίχους, κι ο ακροατής είναι σε θέση να αντιληφθεί την τραγουδίστρια γεμάτη αυτοπεποίθηση, μια δυνατή γυναίκα που είναι σε θέση να απελευθερώσει τον εαυτό της από έναν άνθρωπο που δεν της συμπεριφέρεται όπως θα ήθελε. Οι γυναίκες των μπλουζ γενικώς είχαν χαρακτηριστικά που εμφανίζονταν σε αρσενικές φωνές. Η κλασσική μουσική, αντίθετα, και ειδικά η όπερα, εμπεριέχει ως κέντρο της υπόθεσης τη γυναίκα-σοπράνο στην οποία συχνά αποδίδεται ο ρόλος του αντικειμένου του σεξ. Το αντίθετο συμβαίνει στα μπλουζ, όπου οι γυναίκες είναι σεξουαλικά απελευθερωμένες και έχουν χαμηλές φωνές. Έτσι, το δυαδικό φύλο αρχίζει να γίνεται θολό με την έλευση των γυναικών στα μπλουζ, καθώς χρησιμοποιούν τις αρσενικές τους ιδιότητες, σε συνδυασμό με τη σεξουαλικότητά τους, κι οι φωνητικές τους ιδιότητες παρουσιάζονται με ένα πιο αισθησιακό τρόπο.

romare-3

Η Bessie Smith και η Ma Rainey, είχαν να κάνουν τόσο με την απελευθέρωση των γυναικών, όσο και με τη μαύρη απελευθέρωση, και όλα αυτά αντανακλώνται στη μουσική τους. Τα περισσότερα από τα τραγούδια τους ήταν σχετικά με το πώς θα ξεπεραστούν κάποιες κακουχίες και με την ψυχική τους λύτρωση, ακριβώς όπως τα μπλουζ των αρσενικών συναδέλφων τους. Δεν υπάρχει γυναίκα που να βρίσκεται σε κίνδυνο στα μπλουζ. Όταν τραγουδούνε για τους άνδρες που τις κακομεταχειρίζονται, δεν κινδυνεύουν ούτε διατρέχουν κάποιο κίνδυνο, αλλά το αντίθετο μάλλον συμβαίνει. Όταν, για παράδειγμα, η Bessie Smith ερμηνεύει το 'Safety Mamma', αφηγείται την ιστορία ενός κακού άντρα και τι έχει κάνει στην τραγουδίστρια. Εκμεταλλεύεται τα νιάτα της και την ομορφιά της και στο τέλος την αφήνει σύξυλη. Και στη συνέχεια περιγράφει έναν τρόπο για να αντιμετωπισθεί ένας τέτοιος άντρας...

Let me tell you how and why what no-good man done to me
He called me pretty, young and wild, after that he let me be
He'd taken advantage of my mouth, and that you understand
So, wait a while, show you, chile, just how to treat a no-good man
Make him stay at home, wash and iron,
Tell all the neighbors he done lost his mind.........

Αυτοί οι στίχοι σε συνδυασμό με τη μελωδική και ξεχωριστή φωνή Bessie Smith, αποτελούν πραγματικό ύμνο για όσα υποφέρουν οι κακοποιημένες γυναίκες, και τον τρόπο για να δείξει σε αυτές ότι είναι δυνατό να ξεπεράσουν τα δεινά αυτά... Η Bessie Smith ήταν η πιο γνωστή οπαδός και συνοδοιπόρος της Ma Rainey, της οποίας η σεξουαλικότητα ήταν εξίσου δύσκολο να καθορισθεί επακριβώς. Κοιμόταν ανοικτά με τουλάχιστον μία τραγουδίστρια από την μπάντα της και ταυτόχρονα υποτίθεται ότι είχε σεξουαλικές σχέσεις με έναν ομοφυλόφιλο άντρα πιανίστα και τραγουδοποιό ονόματι Porter Grainger, εκτός βεβαίως από ένα άλλο αριθμό ανδρών:

Men sure is deceitful and they's gettin' worser ev'ry day ...
Act like a bunch of women, they's just-a gab, gab, gabbin' away
There's two things got me puzzled, there's two things I can't stand
A mannish actin' woman and a skippin' twistin' woman actin' man ...
I used to love a man, he always made my poor heart ache
He was crooked as a corkscrew and evil as a copperhead snake ...
I know a certain man who spent a year runnin' a poor gal down
And when she let him kiss her, the fool blabbed it all over town

Στο παραπάνω μπλουζ, το 'Foolish Man Blues', η Bessie Smith, δεν αποκαλύπτει τίποτα περισσότερο για τη σεξουαλικότητά της, αλλά αυτό έχει κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία για το φύλο. Οι άνδρες σίγουρα είναι δόλιοι, και χειροτερεύουν κάθε μέρα, δρουν σαν ένα τσούρμο γυναίκες, που είναι υπερβολικά φλύαρες, αλλά υπάρχουν κάποια πράγματα που την προβληματίζουν και δεν μπορεί να υποφέρει. Μια γυναίκα που συμπεριφέρεται σαν άντρας, και μια γυναίκα που ελίσσεται σαν άντρας.

romare-4

Στα μπλουζ, η αμφιφυλοφιλία εκφράζεται ρητά και κατηγορηματικά. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα μπλουζ 'B. D. Woman's Blues' της Bessie Jackson (Lucille Bogan), και το 'Prove it on me Blues', της Ma Rainey. Αυτά τα τραγούδια δεν είναι κωδικοποιημένα και το θέμα παρουσιάζεται ανοιχτά, χωρίς συγκαλύψεις. Στο 'B.D. Woman's Blues' η Bessie Jackson παίρνει τη θέση ενός B.D. (bull dyke, λεσβιακός ταύρος) και τραγουδά για τις λεσβίες γυναίκες που περπατούν, πίνουν ουίσκι και δουλεύουν όπως και οι άνδρες, λέει ότι οι γυναίκες δεν χρειάζονται τους άντρες οι οποίοι τους συμπεριφέρονται πρόστυχα, κι ακόμα ότι μπορούν και οι ίδιες να λικνίσουν μελωδικά το κορμί τους όπως ακριβώς οι άντρες. Και τέλος ξέρουν πολύ καλά πότε πρέπει να κάνουν τη 'ζύμη' τους και πώς όταν αισθάνονται πως είναι έτοιμες να την σπαταλήσουν, ξέρουν πότε και πού ακριβώς θα πάνε:

Bessie Jackson: B. D. Woman's Blues

Comin' a time, B. D. women, they'n't gon' need no men...
Cause the way they treat us is a lowdown and dirty sin.
B. D. women, you sure cain't understand ....
They got a head like a switch engine, and they walk just like a natch'l man.
B. D. women, they all done learnt their plan ....
They can lay their jive just like a natch'l man.
B. D. women, B. D. women, you know they sure is rough ....
They all drink up plenty whiskey, and they sure will strut their stuff.
B. D. women, you know they work and make their dough ...
And when they get ready to spend it, they know just where to go.

romare-5

Στο μπλουζ 'Prove It On Me Blues', η Ma Rainey μιλάει για τις γυναίκες, όπως θα έκανε κι ένας άντρας. Οι αρσενικές ιδιότητες των ομοφυλόφιλων γυναικών εξυμνούνται και τονίζονται πάντα. Οι λεσβίες γυναίκες μπορούν να λειτουργούν όπως οι άντρες, ώστε αυτοί να μην κρίνονται απαραίτητοι, και η Rainey μπορεί επιτέλους να μιλήσει για τις γυναίκες, όπως και οι άντρες. Η ανδροπρέπεια της εποχής συνδεόταν με τη δύναμη, η κοινωνία όμως εξακολουθούσε να είναι έντονα πατριαρχική, και αυτές οι γυναίκες θυμίζουν τη δύναμη, την ανεξαρτησία, ενώ υπογραμμίζουν ταυτόχρονα την αρρενωπότητα της λεσβίας γυναίκας. Αυτές οι γυναίκες αποδεικνύουν ότι οι ίδιες μπορούν και είναι σε θέση να αναλάβουν τον παραδοσιακό ανδρικό ρόλο στις λεσβιακές σχέσεις. Η ιδέα ότι οι γυναίκες είναι σε θέση να αναλάβουν τη φροντίδα της άλλης, αμφισβητεί το πατριαρχικό μοντέλο, και δείχνει ότι οι γυναίκες διαθέτουν τη δύναμη, την αντοχή και το σθένος να είναι η κεφαλή του σπιτιού, όπως ήταν παραδοσιακά ο άντρας.

Ma Rainey: Prove It On Me Blues

.... They say I do it, ain't nobody caught me
Sure got to prove it on me;
Went out last night with a crowd of my friends,
They must've been women, 'cause I don't like no men....
It's true I wear a collar and a tie,
Makes the wind blow all the while
Don't you say I do it, ain't nobody caught me
You sure got to prove it on me ....
I went out last night with a crowd of my friends,
It must've been women, 'cause I don't like no men.
Wear my clothes just like a fan
Talk to the gals just like any old man ....

Η χρήση ρούχων του αντίθετου φύλλου στο παραπάνω μπλουζ, είναι ανατρεπτική. Είτε από πρόθεση είτε όχι, τα είδη ένδυσης είναι πολιτική πράξη η οποία στέλνει το ανάλογο μήνυμα σε όσους βρίσκονται στο περιβάλλον, να διατηρήσουν δηλαδή το δικό τους βιολογικό φύλο, φορώντας ρούχα που συνδέονται με το αντίθετο φύλο, ένα φαινόμενο τελικά μάλλον σύνηθες στις λεσβιακές κοινότητες ως πιθανή παρωδία των φύλων, με την επιδειξιομανία του σεξουαλικού προσανατολισμού και την περιφρόνηση των γνωστών στερεοτύπων του φύλου. Το 'B. D. Woman's Blues' της Bessie Jackson, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αμφιφυλοφιλίας στη μουσική μπλουζ, γιατί δεν αντιμετωπίζει μόνο τον λεσβιασμό, αλλά και ασχολείται άμεσα με τη χρήση ρούχων αντίθετου φύλου. Ειδικά στην περίπτωση των γυναικών, η χρήση ρούχων αντίθετου φύλου προσαρμόζει εμφανισιακά τον εαυτό τους με το αντίθετο φύλο. Ο όρος B.D. 'bull dyke', ορίζεται από τα αμερικάνικα λεξικά ως μια επιθετική ενεργητική λεσβία γυναίκα, συχνά μάλιστα με κάποια υποτιμητική χροιά. Ο όρος χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τις λεσβίες που ντύνονται ανδρικά, ενώ οι 'θηλυκές' λεσβίες εξαιρούνται από αυτό, λόγω της θηλυκής εμφάνισης. Η ενεργητική λεσβία γυναίκα (bull dyke), φαντάζει έτσι ως απειλή για την πατριαρχία, γιατί μοιάζει με έναν άνθρωπο που έχει τη δυνατότητα να αναλάβει τη θέση του άντρα, τόσο σεξουαλικά, όσο και κοινωνικά.

romare-6

 

romare-7

Μπορούμε λοιπόν τελειώνοντας να πούμε ότι οι λεσβίες δεν ήταν κάτι σπάνιο για τη μπλουζ σκηνή της δεκαετίας του 1920 και του 1930, όπως αυτές που αναφέρθηκαν, αλλά και πολλές άλλες, μεταξύ των οποίων αξίζει να αναφερθεί και η Alberta Hunter (1895-1984) από το Μέμφις του Τεννεσί. Η καριέρα της εναλλασσόταν μεταξύ του μπλουζ και της νοσηλευτικής. Ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1920, και από εκεί και πέρα, έγινε μια επιτυχημένη τζαζ και μπλουζ καλλιτέχνης με πολλές εγγραφές σε δίσκους, πραγματικός θρύλος της τάξεως της Ethel Waters και της Bessie Smith.

Οι λεσβίες γυναίκες των μπλουζ, για να επανέλθουμε, αρχικά ζούσαν σε ένα περιβάλλον όπου μερικές φορές μπορούσαν και επιδείκνυαν τη σεξουαλικότητά τους, αλλά άλλες φορές έπρεπε να κρύβονται, όπως αντικατοπτρίζεται τουλάχιστον σε κάποια τραγούδια. Ό,τι όμως κι αντιπροσώπευαν και πίστευαν, οι περισσότερες από αυτές τις καλλιτέχνιδες ποτέ δεν σταμάτησαν να ασχολούνται τελείως με αυτή την υπέροχη μουσική.

Συμπερασματικά, οι εκφράσεις της αμφιφυλοφιλίας μέσα στα μπλουζ αντανακλούσαν την προσωπική, κοινωνική και πολιτική εξουσία των γυναικών των μπλουζ. Οι γυναίκες των μπλουζ δημιούργησαν μουσική που είναι ενδεικτική της δύναμης και της εξουσίας τους, και η κληρονομιά τους είναι το ίδιο σημαντική για τις γυναίκες και τα μαύρα απελευθερωτικά κινήματα, όπως είναι και για την υπέροχη ιστορία της μαύρης αμερικανικής μουσικής.

Βιβλιογραφία

 Charters Samuel: Η ποίηση των μπλουζ. Μετάφραση: Ελένη Πουλλά. Εκδόσεις Απόπειρα. 1982. Αθήνα.
 Oliver Paul: Blues Fell This Morning: Meaning in the Blues. Cambridge University Press; 2nd edition. 1990.
 Russel Tony: The Blues: From Robert Johnson to Robert Cray. Schirmer Trade Books. 1998.
 Davis, Francis: The History of the Blues: The Roots, The Music, The People. Da Capo Press. 2003.
 Sheldon Harris: Blues who is who: a biographical dictionary of Blues. Arlington House. 1979.
 Wilson James: Bulldaggers, Pansies, and Babies. The University of Michigan Press. 2010.

artworks : romare bearden

Πηγή: http://bibliotheque.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ