Menu
16 / 07 / 2018 - 07:18 pm
A Site By Your Side
A+ A A-

schizoanalytiko1

 

Του Θοδωρή Σάρα.

Συντομεύσεις παραπομπών:

 ΑΟ = Ντελέζ Ζιλ, Γκουατταρί Φέλιξ (1981) Καπιταλισμός και σχιζοφρένεια. Ο Αντι-Οιδίπους. Εκδόσεις Ράππα – Κέδρος

Ch= Guattari Felix (2007): Chaosophy texts and interviews 1972-77. Semiotext(e). MIT PRESS

Chaos: = Guattari Felix (1995) Chaosmosis: An Ethico-Aesthetic Paradigm, Indiana University Press.

MR = Guattari Felix (1984) Molecular Revolution: Psychiatry and Politics (Peregrines). New York City: Puffin.

Σχιζοαναλυτικό ασυνείδητο κι επιθυμία.

Το κοινωνικό προϋπάρχει του προσωπικού (όχι του ασυνείδητου). Η προτεραιότητα του κοινωνικού, ως όρου επένδυσης της επιθυμίας, καθορίζει τον κύκλο και τις μεταβατικές καταστάσεις του υποκειμένου. (ΑΟ318)

Το ασυνείδητο στις αναλύσεις του Φρόυντ υπακούει σε μία διπλή κίνηση: "1) την απώθηση των "ενορμήσεων" που το ασυνείδητο και το προσυνειδητό δεν μπορούν να ανεχθούν (εκφράσεις, εικόνες, απαγορευμένες φαντασίες) 2) την προσέλκυση εκείνων που προέρχονται από τους ήδη καταπιεσμένους ψυχικούς σχηματισμούς. Τα απαγορευμένα περιεχόμενα έχουν να ταξιδέψουν μέσω του συνειδητού και του ασυνείδητου πριν διαιρεθούν σε κάτι όπως την "εκπλήρωση του ασυνείδητου" (unconscious discharge) που διακυβερνάται από τη συγκεκριμένη σύνταξη, και αποκαλείται "πρωταρχική διαδικασία" (primary process). (Για παράδειγμα τις συμπυκνώσεις (condensations) και τις εκτοπίσεις στην καρδιά των ονείρων.) Αυτή η διπλή κίνηση δεν επιτρέπει στις δημιουργικές διαδικασίες να συγκεκριμενοποιηθούν στο ασυνείδητο. Τα πάντα εκεί παίζονται εκ των προτέρων, κάθε πιθανό μονοπάτι έχει χαραχτεί: το ψυχαναλυτικό ασυνείδητο ήταν προγραμματισμένο από τη μοίρα." θέση που δεν μπορεί να βοηθήσει στην χαρτογράφηση της πολυπλοκότητας της αυτοπαραγωγής του. (Ch: 198)

Στη σχιζοανάλυση το ασυνείδητο είναι ο αυτοπαραγωγικός (αυτοποιητικός) τόπος της επιθυμίας: "το ασυνείδητο είναι μία περιοχή στην οποία καθένας – κι όχι μόνο οι ειδικοί – μπορεί να έχει πρόσβαση, χωρίς κόπο ή κάποια προετοιμασία, είναι ανοιχτό στις κοινωνικές και οικονομικές αλληλεπιδράσεις, και συνδέεται άμεσα με τα κύρια ιστορικά ρεύματα. Δεν εστιάζεται αποκλειστικά γύρω από τους οικογενειακούς καυγάδες των τραγικών ηρώων της αρχαίας Ελλάδας. Αυτό το ασυνείδητο το οποίο αποκαλώ "σχιζοαναλυτικό" αντίθετα με το ψυχαναλυτικό υποσυνείδητο, εμπνέεται περισσότερο από το μοντέλο της ψύχωσης παρά από εκείνο της νεύρωσης στο οποίο χτίστηκε η ψυχανάλυση. Το αποκαλώ "μηχανικό" γιατί δεν εστιάζεται αναγκαστικά γύρω από την ανθρώπινη υποκειμενικότητα, αλλά περιλαμβάνει τις πιο διαφορετικές ροές και κοινωνικά συστήματα. Η μία μετά την άλλη περιοχή του Εγώ, της οικογένειας, του επαγγέλματος, της θρησκείας, της εθνικότητας κλπ έχει απεδαφικοποιηθεί. Το βασίλειο της επιθυμίας δεν μπορεί να θεωρείται δοσμένο. Αυτό συμβαίνει γιατί το νεωτερικό ασυνείδητο γίνεται αντικείμενο χειρισμών από τα μίντια, άλλους συλλογικούς μηχανισμούς και τoυς λόχους τεχνικών. Δεν είναι πλέον μία εσω-ψυχική οντότητα..."(Ch: 197) αλλά μία περιοχή στην οποία συγκρούονται μηχανές επιθυμίας και κοινωνικός έλεγχος, σε ένα πολύπλοκο δίκτυο εξουσίας "...ένα εξατομικευμένο και οιδιπόδειο ασυνείδητο, αναλαμβάνει μία κύρια σημασία στης αναπτυγμένες κοινωνίες, όπου η εξουσία εξαρτάται από συστήματα ενοχής κι εσωτερικεύσεων των κανόνων." (Ch:98) Το υποκείμενο παράγεται στα πλαίσια των μηχανισμών κοινωνικού ελέγχου, που αναπτύσσονται στο βιοπολιτικό και το ανατομικό επίπεδο της μετανεωτερικής κυβερνητικής κοινωνίας. Το νεοφιλελεύθερο υποκείμενο και η ορθολογικότητα της νεοφιλελεύθερης διακυβέρνησης, επιλέγει ανάμεσα σε μία σειρά επιτρεπτών ρουτινών επένδυσης της επιθυμίας. Και οι ρουτίνες αυτές δημιουργούν γραμμικές τροχιές, γύρω από τη διαδικασία της καπιταλιστικής κωδικοποίησης κι επανακωδικοποίησης των ροών επιθυμίας. Το υποκείμενο παραγωγός-καταναλωτής, το υποκείμενο-υπήκοος ενός εκπροσώπου, το υποκείμενο θεατής των σημείων της ζωής του, που διατάσσονται σε βάσεις δεδομένων, σημεία καριέρας, διαδρομές πληροφορίας και αλλού, στα δίκτυα της παγκόσμιας κυριαρχίας του καπιταλισμού.

Η σχιζοανάλυση απορρίπτει κάθε καθολικότητα είτε αυτή αφορά την έκφραση είτε το περιεχόμενο των βάσεων του ασυνείδητου. (Ch: 200) Αυτό που έχει σημασία δεν είναι οι πολωτικές ενότητες, αλλά οι διαδικασίες, ή αυτό που οι Ν&Γ ονομάζουν γίγνεσθαι. (Γίνεσαι γυναίκα, γίνεσαι φυτό, γίνεσαι μουσική, γίνεσαι ζώο κλπ) Το ασυνείδητο δεν μπορεί να αναχθεί σε καθολικές δομές και συμπλέγματα αλλά είναι ένας τόπος δυνητικών αναδύσεων του νοήματος και της πράξης, που είναι εξωτερικές στην αντίθεση πραγματικού αναπαράστασης. Πίσω από τις πατερναλιστικές λειτουργίες – πχ στην ιεραρχία μίας επιχείρησης ή θεσμού – βρίσκονται συγκεκριμένες πολιτισμικές και κοινωνικές συμπλέξεις, που τις διατηρούν. Πίσω από τη μητέρα, είτε πραγματική είτε συμβολική, υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος θηλυκής συνθήκης, σε ένα κοινωνικά προσδιορισμένο φαντασιακό πλαίσιο. (Ch: 201) "Το ασυνείδητο είναι ρίζωμα μηχανικών αλληλεπιδράσεων, ένας δεσμός σε συστήματα και σχέσεις εξουσίας που το περιβάλλουν. Ως τέτοιες οι ασυνείδητες διαδικασίες δεν μπορούν να αναλυθούν με όρους ενός συγκεκριμένου περιεχόμενου ή δομικής σύνταξης, αλλά μάλλον με όρους έκφρασης, συλλογικών διευθετήσεων έκφρασης, οι οποίες εξορισμού δεν αντιστοιχούν ούτε σε βιολογικά άτομα ούτε σε δομικά παραδείγματα." (Ch: 202)

schizoanalytiko2

Τα χαρακτηριστικά του μηχανικού ασυνείδητου σύμφωνα με τον Γκουατταρί είναι:

1) το ασυνείδητο δεν είναι η αποκλειστική θέση των αναπαραστάσεων (αναπαραστάσεων πραγμάτων, λέξεων κλπ) Είναι μάλλον ο τόπος της αλληλεπίδρασης ανάμεσα σε σημειωτικά στοιχεία και συστήματα έντασης, όπως η γλωσσική σημειωτική, η εικονική σημειωτική, η ηθολογική, η οικονομική κλπ. Κατά συνέπεια το ασυνείδητο δεν είναι όπως στο διάσημο αξίωμα του Λακάν "δομημένο όπως μία γλώσσα". Αυτή η αναγωγή του ασυνείδητου σε γλώσσα είναι για τον Γκουατταρί και το τελικό όριο της ψυχανάλυσης, πέρα από το οποίο δεν μπορεί να πάει[vi]

2) τα διαφορετικά στοιχεία του ασυνείδητου δεν εξαρτώνται από μία καθολική σύνταξη. Η διαμόρφωση των περιεχομένων τους και τα συστήματα έντασης (όπως των ονείρων, των φαντασιώσεων, των συμπτωμάτων) εξαρτώνται από διαδικασίες παραγωγής μοναδικοτήτων (μοναδικοποίησης), που αντιστέκονται στις αναγωγές όπως ο ευνουχισμός, ή τα οιδιπόδεια συμπλέγματα (ή τις εσωοικογενειακές συστηματοποιήσεις). Το πολιτισμικό και κοινωνικό πλαίσιο παίζει ρόλο σε τέτοιες μηχανικές στιγμές, αλλά δεν τις ευνουχίζει.

3) Οι ασυνείδητες διατομικές σχέσεις δεν εξαρτώνται από καθολικές δομές. (Λακάν και οι μαθητές του) Τόσο οι συμβολικές όσο και οι φαντασιακές διαπροσωπικές σχέσεις καταλαμβάνουν προφανώς ένα κομβικό σημείο στην καρδιά του ασυνείδητου, αλλά δεν λογαριάζουν τα πάντα για αυτό. Άλλες διατάξεις του ασυνείδητου προέρχονται από μηχανές έξω από τις ανθρώπινες ταυτίσεις. Για αυτό και το ασυνείδητο μπορεί να υποταχθεί στην καταναλωτική κοινωνία αλλά και να είναι διαρκώς ανοιχτό στην δημιουργία και την καινοτομία.

4) Το ασυνείδητο μπορεί να υποχωρήσει σε ένα νοσταλγικό φαντασιακό, ανοιχτό στο εδώ και το τώρα, ή να ρισκάρει για το μέλλον. Αρχαϊκές εμμονές όπως ο ναρκισσισμός, το ένστικτο του θανάτου, ο ευνουχισμός μπορεί να αποφευχθούν. Δεν είναι η βάση όλου του οικοδομήματος.

5) Το μηχανικό ασυνείδητο, εξελίσσεται με την ιστορία. (οι φαντασιώσεις, οι επιθυμίες κλπ διαφέρουν από εποχή σε εποχή και από κοινωνία σε κοινωνία)

6) Η ανάλυση του μπορεί να επιτευχθεί ατομικά ή συλλογικά (δεν απαιτεί απαραίτητα τις υπηρεσίες ειδικών αναλυτών). Έννοιες όπως η μεταβίβαση, η ερμηνεία και η ουδετερότητα μπορούν να αναθεωρηθούν. Είναι επιτρεπτές μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις. (Ch 199-200)

Παρόλα αυτά "οι κλασσικές αναγωγές της ψυχανάλυσης στην οικογένεια δεν είναι "λάθη"· Απορρέουν από μία συγκεκριμένη συλλογική εκφραστική διευθέτηση. Σε σχέση με την ασυνείδητη διαμόρφωση, εξελίσσονται από τη συγκεκριμένη μικροπολιτική της καπιταλιστικής κοινωνικής οργάνωσης. Ένα υπερβολικά ποικίλο, υπερβολικά δημιουργικό ασυνείδητο θα υπερέβαινε τα όρια της "καλής συμπεριφοράς" μέσα στις σχέσεις της παραγωγής, που θεμελιώνονται στην κοινωνική εκμετάλλευση και το διαχωρισμό των υποκειμενικοτήτων. Για αυτό οι κοινωνίες μας έχουν ειδική θέση για όσους ειδικεύονται στο να εστιάζουν το ασυνείδητο πίσω στο εξατομικευμένο υποκείμενο, στα μερικώς πραγμοποιημένα αντικείμενα, όπου οι μέθοδοι της ανάσχεσης αποτρέπουν την επέκτασή του, πέρα από τις κυρίαρχες πραγματικότητες και της σημειοδοτήσεις. Η επιρροή των επιστημονικών προσδοκιών για τεχνικές όπως η ψυχανάλυση και η οικογενειακή θεραπεία θα έπρεπε να θεωρούνται μία γιγαντιαία βιομηχανία για την κανονικοποίηση, την προσαρμογή και την οργανωμένη διαίρεση του κοινωνικού. (Ch: 202)

Σύμφωνα με τον Ντελέζ το ασυνείδητο είναι παραγωγικό. Και η διαδικασία αυτοπαραγωγής του είναι μία επιθυμητική παραγωγή. Δεν είναι ένα θέατρο, όπου εξελίσσεται το δράμα του Οιδίποδα, αλλά ως εργοστάσιο επιθυμιών, κόβει, ράβει, επιτρέπει συγκεκριμένες ροές, παίρνει δείγματα άλλων, δεν σημαίνει τίποτα. Δεν υπάρχει νόημα, ερμηνεία δεδομένη, καμία σημασία. Ο Οιδίποδας είναι είναι το αποτέλεσμα της κοινωνικής καταπίεσης της επιθυμίας. Ακόμα και στο επίπεδο του παιδιού, η επιθυμία δεν είναι οιδιπόδεια, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός, παράγει μικρές μηχανές, θεμελιώνει συνδέσεις ανάμεσα σε πράγματα. (Ch:53-4) Ο Οιδίποδας, το χρήμα, ο κώδικας είναι το αποτέλεσμα των περιφράξεων που θέτει ο καπιταλισμός στις διαδικασίες νομαδικής υπέρβασης των ορίων από την επιθυμητική παραγωγή. Και η σχιζοφρένεια είναι η κορυφαία στιγμή της ανθρώπινης αποδόμησης των κωδικοποιήσεων, διάλυσης των αξιωματικών του κεφαλαίου και του κράτους. Η σχιζοφρένεια ως διαδικασία εξέγερσης σε όλες τις νεκρές σημειολογίες του καπιταλισμού – κι όχι ως η οδυνηρή κραυγή του καταπιεσμένου ασυνείδητου – είναι το τελικό σύνορο, που θέτει ο καπιταλισμός πριν εξαπολύσει τη μανιώδη κατασταλτική του μανία. Και το σύνορο αυτό όπως είναι γνωστό θα το περιφρουρήσει με νύχια και με δόντια το κράτος και η ψυχιατρική.

Στην εποχή της καπιταλιστικής αποκωδικοποίησης και αξιωματικής, το κεφάλαιο κι η τρέλα, και ειδικά η σχιζοφρένεια έχουν σχέση. Όχι μόνο μία σχέση που επιβεβαιώνει ότι η νεωτερική κοινωνία επιφέρει την τρέλα στους ανθρώπους, αλλά έχουν σχέση και ως φαινόμενα. Η ανάλυση των Ν&Γ στον ΑντιΟιδίποδα, ξεκινάει από την περίπτωση του προέδρου Σρέμπερ, και των αναμνήσεών του. Ο Σρέμπερ (Σ) παραληρεί γύρω από ηπείρους, κουλτούρες, ράτσες. Το παραλήρημά του είναι πολιτικό, ιστορικό, πολιτιστικό, και ρατσιστικό. Ο Freud σχολίασε το παραλήρημα του Σ. ως προς έναν πατέρα, που ο ίδιος ο Σ. ποτέ δεν είχε ονομάσει. Και σε αυτή την περίπτωση οι ψυχαναλυτές λένε ότι ο πατέρας είναι σημαντικός για τον Σ. γιατί δεν μιλάει καθόλου για αυτόν. Αντίθετα οι Ν&Γ θεωρούν ότι δεν υπάρχει παραλήρημα που να μην είναι ιστορικό και πολιτικό, κινούμενο ανάμεσα σε δύο πόλους: από τη μία η παράνοια-φασισμός, από την άλλη η σχιζοφρένεια-επανάσταση. Για τη σχιζοανάλυση η κίνηση ανάμεσα στους δύο πόλους είναι κίνηση έντασης και όχι ποιότητας. Ο σχιζοφρενής δεν είναι κάποιος χωρίς λογική ή με τρέλα αλλά κάποιος που βιώνει σε ένταση αυτό το δίπολο. (Ch 57-58)

 Η σχιζοφρένεια είναι ο κόσμος των επιθυμητικών, παραγωγικών, και αναπαραγωγικών μηχανών, η παγκόσμια πρωτογενής παραγωγή ως "ουσιαστική πραγματικότητα του ανθρώπου και της φύσης". Ο σχιζοφρενικός διαθέτει δικούς του τρόπους αναγνώρισης του εδάφους γιατί διαθέτει πριν από όλα έναν ιδιαίτερο κώδικα καταγραφής, που δεν συμπίπτει με τον κοινωνικό κώδικα ή συμπίπτει με αυτόν μόνο για να γίνει η παρωδία του. Ο κώδικας του παραληρήματος ή της επιθυμίας, παρουσιάζει εξαιρετική ρευστότητα. Θα έλεγε κανείς ότι ο σχιζοφρενικός περνάει από τον ένα κώδικα στον άλλον, πως ανακατεύει όλους τους κώδικες, με ένα γρήγορο γλίστρημα (ΑΟ23). Μα το ίδιο κάνει κι ο καπιταλισμός από την εποχή της απεδαφικοποίησης κι αποσωματοποίησης των κοινωνικών σχέσεων, κατά τη διαδικασία των οποίων ο άνθρωπος αποδεσμεύτηκε τόσο από τη γη-έδαφος όσο κι από το σώμα του τυράννου, για την αναζήτηση της ευτυχίας μέσα στις ροές του καπιταλισμού. Αν υπάρχει μία αναλογία ανάμεσα σε καπιταλισμό και σχιζοφρένεια είναι ακριβώς αυτό το ανακάτεμα όλων των κωδικοποιήσεων, η διαρκής κωδικοποίηση κι αποκωδικοποίηση των ροών της ύπαρξης, μέσα στα δίκτυα της εξουσίας του κεφαλαίου. Το κεφάλαιο ως σχέση επιθυμητικών μηχανών δεν έχει πατρίδα, αλλά μπορεί κάλλιστα σε ιστορικές περιόδους να επινοεί ρατσιστικά, φασιστικά, φυλετικά παραληρήματα σαν αυτά του προέδρου Σρέμπερ, προκειμένου να εδαφικοποιήσει την περιοχή που βρίσκεται η έρημος του πραγματικού. Κάθε φορά που τα πλήθη συμπαρασύρονται στο σχιζοφρενικό ρυθμό της επανάστασης, κάθε φορά που οι εξεγερμένες μοναδικότητες αναζητούν το λουλούδι στην έρημο του πραγματικού, το κεφάλαιο στιγματίζει τη σχιζοφρένεια ως το απόλυτο όριο των όποιων αποκωδικοποιήσεών του, το τελευταίο σύνορο πέρα από το οποίο οι εξεγερμένοι καταδικάζονται στον αφανισμό τους μέσα στη φυλακή, το ψυχιατρείο, το στρατόπεδο συγκέντρωσης αλλά και το σχολείο. Η φυλακή, το ψυχιατρείο, το στρατόπεδο συγκέντρωσης, το σχολείο είναι εργοστάσια ανακύκλωσης όσων ο καπιταλισμός προσδιόρισε ως ανθρώπινα σκουπίδια ή εν δυνάμει ανθρώπινα σκουπίδια – αν μιλάμε για την περίπτωση του σχολείου ως θεσμού στον οποίο το άτομο εισάγεται στην αρχή της ζωής του και στις μέρες μας ισόβια, στα πλαίσια ενός διαβίου διαχωρισμού των μη κανονικών από τους κανονικούς, των σκουπιδιών από τις πρώτες ύλες της καπιταλιστικής μηχανής και όλων όσων είναι προς ανακύκλωση.

schizoanalytiko3

"Ο καπιταλισμός κατά τη διαδικασία της παραγωγής, παράγει μία τεράστια σχιζοφρενική φόρτιση και ασκεί πάνω της όλο το βάρος της καταπίεσής της, αλλά η φόρτιση αυτή ασταμάτητα αναπαράγεται σαν όριο της διαδικασίας. Γιατί ο καπιταλισμός δεν παύει να αρθρώνει εμπόδια και αναστολές στην τάση του, την ίδια στιγμή που την ακολουθεί με πάθος· δεν παύει να απωθεί το όριό του την ίδια στιγμή που τείνει προς αυτό.... Τα πάντα ξαναπερνούν ή ξανάρχονται: τα κράτη, οι πατρίδες, οι οικογένειες. Για αυτό και ο καπιταλισμός, σαν ιδεολογία, εμφανίζεται σαν ο πολύχρωμος πίνακας όλων των μέχρι τώρα δοξασιών". (ΑΟ42-43)

Μηχανές μηχανών παράγουν κι αναπαράγουν στα δίκτυα της καπιταλιστικής-κρατικής εξουσίας, τους άξονες των υποκειμενικοτήτων. Ο πολύχρωμος πίνακας όλων των δοξασιών είναι το πλέγμα των σχέσεων, για την άντληση υπεραξίας. Κι όσο οι καπιταλιστικές μηχανές απεδαφικοποιούν, αποκωδικοποιούν για να αποσπάσουν υπεραξία τόσο οι μηχανισμοί της αστυνομίας, της διακυβέρνησης, των ακαδημαϊκών φέουδων, των κοινωνικών και ψυχολογικών επιστημών, τα δίκτυα της βιοπολιτικής και ανατομικής εξουσίας, επαναεδαφικοποιούν με δύναμη, καταστέλλοντας την επιθυμία ή καλύτερα ταξινομώντας σε γραμμές και στήλες ψυχολογικών τύπων, σε συγκεκριμένες εδαφικότητες παραγωγής υπεραξίας (οικονομικής, πολιτικής, θεαματικής κ.α). Υπάρχουν τρεις άξονες, τρεις ιδεατοί τύποι κατανομής, για την ανακύκλωση των ανθρώπινων σκουπιδιών του καπιταλισμού: "Ο νευρωτικός που παραμένει εγκατεστημένος μέσα στις υπολλειματικές ή τεχνικές εδαφικότητες της κοινωνίας μας, και τις ανάγει όλες στο οιδιπόδειο, σαν έσχατη εδαφικότητα που ανασυγκροτείται στο εργαστήριο του κράτους, και σεις ακόμα, γιατρέ...). Ο διεστραμμένος είναι εκείνος που παίρνει το τέχνασμα σοβαρά: αφού τις θέλετε, θα τις έχετε, εδαφικότητες πιο τεχνητές από εκείνες που μας προτείνει η κοινωνία, καινούριες οικογένειες αφάνταστα τεχνητές, μυστικές και σεληνιακές. Όσο για τον σχιζοφρενικό, που δεν παύει τρεκλίζοντας να αποδομεί, να περιπλανιέται, να σκοντάφτει, αυτός βυθίζεται όλο και πιο πολύ μέσα στην απεδαφικοποίηση, πάνω στο ίδιο το δίχως όργανο σώμα, στο άπειρο της αποσύνθεσης του κοινωνικού σώματος – και ίσως είναι αυτός ο τρόπος του να ξαναβρίσκει τη γη: ο περίπατος του σχιζοφρενικού. Ο σχιζοφρενικός βρίσκεται στο ακροτελεύτιο του καπιταλισμού: είναι η αναπτυγμένη τάση του καπιταλισμού, το υπερπροϊόν του, ο προλετάριος κι ο άγγελος εξολοθρευτής του. Ανακατεύει όλους τους κώδικες, είναι κομιστής των αποκωδικοποιημένων ροών της επιθυμίας. Το πραγματικό ρέει." (ΑΟ43-4) Και οτιδήποτε ρέει με τάσεις διαμόρφωσης γραμμών φυγής από τους ιστούς του καπιταλισμού, ελέγχεται για να κατασταλεί και να ανακυκλωθεί.

Ο καπιταλισμός ερμηνεύεται από την πολιτική οικονομία ως σπάνη, ως έλλειψη: θέσεων εργασίας, επιχειρηματικού πνεύματος, επαρκών εφοδίων, καταρτίσεων, ζήτησης, απουσία του πατέρα, κ.α. Η έλλειψη όμως δεν είναι προγενέστερη της παραγωγής. Η έλλειψη στεγάζεται, πολλαπλασιάζεται ανάλογα με την οργάνωση μίας προγενέστερης παραγωγής, ενός προγενέστερου έργου.

"Η χρησιμοποίηση του κενού ως οικονομία της αγοράς, αυτή είναι η τέχνη μίας κυρίαρχης τάξης: να οργανώνει την έλλειψη μέσα στην αφθονία της παραγωγής, να κάνει να κυλήσει όλη η επιθυμία μέσα στο μεγάλο φόβο της έλλειψης, να εξαρτά το αντικείμενο από μία πραγματική παραγωγή – που υποτίθεται είναι εξωτερική προς την επιθυμία (απαίτηση της ορθολογικότητας) – ενώ η παραγωγή της επιθυμίας μετατρέπεται σε φαντασίωση." (ΑΟ:36-37) Κι εδώ η πολιτική οικονομία συναντάει την ψυχανάλυση, ως τεχνικές της νεοφιλελεύθερης ορθολογικότητας, του μοναδικού ευαγγελίου μετά το τέλος των ιστοριών. Το υποκείμενο είναι πια έρμαιο του φόβου της μεταϊστορικής κόλασης, ενός πολέμου όλων εναντίων όλων, το έσχατο όριο της ανάδυσης ενός νέου παρανοϊκού φασισμού στο επίπεδο της καθημερινότητας, στο επίπεδο της ζωής των εξατομικευμένων υπάρξεων.

Φόβος. Ο φόβος του θανάτου, ο φόβος της πείνας, ο φόβος της ανεργίας, ο φόβος της εγκληματικότητας, όλα ερμηνευμένα με τη λογική της έλλειψης κι όχι της παραγωγής. Όχι επιθυμία για φαΐ, για γαμήσι, για τραγούδι, για μεθύσι αλλά έλλειψη φαγητού, ερωτευμένου σώματος, πολιτισμού και ποτού, έλλειψη που οργανώνεται γύρω από τις κτήσεις, του έχω φαΐ, έχω μουνί, έχω τραγουδήσει, έχω μεθύσει. Όχι είμαι αλλά έχω, όχι γίνομαι (γίγνεσθαι) αλλά κατέχω. Όχι επιθυμία για αλλά ανάγκη από. Όχι επιθυμητική μηχανή παραγωγής αλλά στερητική μηχανή διαχείρισης της έλλειψης. Χιλιάδες νανομηχανές διαχείρισης εισβάλλουν στα σπίτια των νοικοκυραίων του κόσμου: μηχανές τηλεθέασης, μηχανές δημοσκοπήσεων, μηχανές ηλεκτρονικής επιτήρησης, μηχανές ιατρικές, μηχανές καταναλωτικές κ.α, όλες στην υπηρεσία της διαχείρισης της σπάνης, και της έλλειψης, όλες με στόχο την κάλυψη των αναγκών, όλες διαχειριστές της καταστολής της επιθυμίας για... Κι η ψυχανάλυση ως τεχνική διαχείρισης του εαυτού θα χαρίσει στον καπιταλισμό το εργαλείο της νομιμοποίησης της παραγωγής ως παραγωγής φαντασιώσεων κι όχι επιθυμιών.

"επομένως η ανάγκη είναι εκείνη που προσδιορίζεται από τη σχετική και συγκεκριμένη έλλειψη του ίδιου του αντικειμένου της, ενώ η επιθυμία εμφανίζεται σαν εκείνο που παράγει τη φαντασίωση και που αυτοπαράγεται αποσπώμενη από το αντικείμενο, αλλά συνάμα κι επιτείνοντας την έλλειψη, σπρώχνοντάς την στο απόλυτο, μετατρέποντάς την σε "αθεράπευτη ανεπάρκεια της ύπαρξης", μιαν απ-ουσία που είναι η ζωή." Για αυτό και η επιθυμία παρουσιάζεται σαν να στηρίζεται πάνω στις ανάγκες, μια και η παραγωγικότητα της επιθυμίας εξακολουθεί να διαμορφώνεται πάνω στη βάση των αναγκών και της αναλογίας έλλειψης από το αντικείμενο. Κοντολογίς, όταν ανάγουμε την επιθυμητική παραγωγή σε μία παραγωγή φαντασίωσης, απλώς συνάγουμε όλα τα συμπεράσματα από την ιδεαλιστική αρχή, που ορίζει την επιθυμία σαν έλλειψη κι όχι σαν παραγωγή, "βιομηχανική" παραγωγή." (ΑΟ: 34)

Απουσία τελικά που είναι η ζωή: αν κάτι απουσιάζει από τους άπειρους μηχανικούς μικροφασισμούς στη σημερινή ζωή είναι αυτή η ίδια. Ζωή κι ελευθερία. Ελευθερία της επιθυμητικής παραγωγής, ευτυχία – συλλογική ευτυχία, συλλογική παραγωγή επιθυμίας.

Η καπιταλιστική μηχανή ως έλλειψη εγγράφεται στο θεσμό της ιδιοκτησίας ή μη των πόρων για την κάλυψη των αναγκών. Τη μελέτη της ιδιοκτησίας την έχει αναλάβει η πολιτική οικονομία, ως ιδεολογικός κι απολογητικός μηχανισμός του κεφαλαίου, που διατάσσει την οργάνωση της εργασίας σε γραμμές και στήλες, στα δίκτυα της παραγωγής, της κατανάλωσης, του θεάματος για να αντλήσει υπεραξία. Όσο για το δύσβατο έργο της μελέτης και της ενσωμάτωσης της επιθυμίας, αυτό παραδόθηκε στα τρυφερά χέρια της ψυχανάλυσης, για να την αναγάγει σε πραγματικό ή συμβολικό επίπεδο στις διάφορες τριγωνοποιήσεις της οικογένειας. (πατέρας-μητέρα-παιδί/ πραγματικό-φαντασιακό-συμβολικό/). Αναπαράσταση ως ατομική ιδιοκτησία, αναπαράσταση ως ιδιωτικοποιημένη οικογένεια, δύο εύθραυστοι κόσμοι αναπαραστάσεων, που δοκιμάζονται ως υποκατάστατα της επιθυμίας και της καύλας. Ο καπιταλισμός είναι αξεχώριστος από την κίνηση της απεδαφικοποίησης, αλλά την κίνηση αυτή την αποτρέπει με πλαστές και τεχνητές επανεδαφικοποιήσεις. ... Η μορφή της ατομικής ιδιοκτησίας και της ιδιωτικοποιημένης οικογένειας αποτελούν πάντα το κέντρο των πλαστών επαναεδαφικοποιήσεων του καπιταλισμού. Ιδιοκτησία και οικογένεια και οι όποιες μεσολαβήσεις, λειτουργούν για την αποκατάσταση στην τάξη του αποκλίνοντος υποκειμένου από τις νόρμες του καπιταλισμού. Η επίκληση των οργάνων της τάξης: του αστυνομικού, του ψυχίατρου, του κοινωνιολόγου, του καθωσπρέπει πολιτικού, του φασισμού, του Πατέρα αρχηγού κ.α Όργανα της τάξης. Δίχως όργανα σώματα της τάξης, ελέγχου και επαναεδαφικοποίησης, στα όρια του καπιταλισμού, με τη μηχανή του κράτους και του θεάματος.

schizoanalytiko4

Σε μία απελευθερωτική θεραπεία το υποκείμενο θεραπευτής, το υποκείμενο θεραπευόμενος, οι μεταξύ τους συζεύξεις και συνδέσεις, γίνονται αντιληπτά στα πλαίσια μίας διαδικασίας ανάδυσης ενός εαυτού, που από επιλογή δεν θα είναι έρμαιο της εξουσιαστικής διαχείρισης των δυϊσμών: υποκείμενο-αντικείμενο, εαυτός-άλλος, άνδρας-γυναίκα κ.α. Ο εαυτός "ως ένα Σύμπαν ανάδυσης, ένας ευαίσθητος δίσκος εγγραφής όλων των σωματικών γίγνεσθαι, ο αναδυόμενος εαυτός δεν μπορεί να αφομοιωθεί πλέον σε μία ψυχογεννετική φάση, όπως αυτής της προφορικής φάσης. Πρώτα από όλα γιατί δεν είναι μία φάση, αφού θα επιμένει με άλλες μορφοποιήσεις του εαυτού και θα στοιχειώνει τις ποιητικές, ερωτικές και ονειρικές εμπειρίες του ενήλικα. Παρόλα αυτά λόγω της προφορικότητας που θέτει σε λειτουργία δεν είναι παθητικό φυσιολογικό ή αναγώμενο σε μία αναζήτηση της πίεσης, της πηγής, του σκοπού και του αντικείμενου της ενόρμησης, είναι ένας μερικός πυρήνας υποκειμενοποίησης, ενεργά μηχανικός, ανοίγοντας στα πιο ετερογενή σύμπαντα αναφοράς." (Chaos:66)

Η μεταχείριση επομένως του θεραπευόμενου ψυχωτικού ή μη, συνδέεται με το πολλαπλό επίπεδο της καυλωτικής ανάδυσης της επανάστασης, της χάραξης των γραμμών φυγής από την περίφραξη των σωμάτων σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Η σχιζοανάλυση, η ψυχοθεραπεία (υλιστική ψυχιατρική) οφείλει να εστιάσει "στα μέρη του σώματος, στον αστερισμό των ατόμων, στην ομάδα, στο θεσμικό σύνολο, σε ένα μηχανικό σύστημα, σε μία σημειωτική οικονομία κλπ, (μοσχεύματα της μεταβίβασης) και να γίνει αντιληπτή ως το γίγνεσθαι της επιθυμίας, δηλαδή, παθητική υπαρξιακή ένταση, ανίκανη να εγγραφεί σε μία διακριτή οντότητα. Το αντικείμενο μίας τέτοιας θεραπευτικής προσέγγισης θα αυξανόταν όσο περισσότερο δυνατό γίνεται στην εμβέλεια των μέσων που προσφέρονται για την ανασύνθεση των σωματικών, βιολογικών, φυσικών και κοινωνικών Περιοχών του ασθενή. Για το σκοπό αυτό θα εμπλακούν πολλαπλοί σημειωτικοί άξονες σχετικά με την σωματικότητα, τις χειρονομίες, τη στάση του σώματος, τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τη χωρικότητα που συνδέονται στα επίπεδα των προλεκτικών συναρμογών που περιγράφονται από τον David Stern. Θεωρούμενο ως ένα σύνολο αυτοποιητικών και εγκάρσιων κοινωνικών μηχανών, ο θεσμός φροντίδας γίνεται ένα ευνοϊκό πεδίο για την ικανότητα της θεώρησης αυτών των αξόνων που διασταυρώνονται με την εξατομικευμένη υποκειμενικότητα, που λειτουργεί παρά τον εαυτό του" (Chaos: 68-69)

Έτσι για παράδειγμα στην κουζίνα της κλινικής του La Borde συμβαίνει μία επανάσταση στο μοριακό επίπεδο της επιθυμίας. Η κουζίνα του La Borde είναι η Περιοχή ανάδυσης ενός συλλογικού παιχνιδιού ανάμεσα στα μηχανικά ασυνείδητα των συμμετεχόντων. Είναι ένα πεδίο στο οποίο συνδυάζονται "πολύ ετερογενείς κοινωνικές, υποκειμενικές και λειτουργικές διαστάσεις. Αυτή η Περιοχή μπορεί να κλειστεί, να γίνει ο τόπος των στερεοτυπικών στάσεων και συμπεριφοράς, όπου ο καθένας φέρνει μηχανικά το μικρό του ρεφραίν. Αλλά μπορεί επίσης να ζωντανέψει, να πυροδοτήσει μία υπαρξιακή συσσώρευση, μία μηχανή ενόρμησης – όχι απλά προφορικού είδους, η οποία θα έχει επίσης επιρροή στους ανθρώπους που συμμετέχουν στις δραστηριότητες ή απλά τις διασχίζουν. Τότε η κουζίνα γίνεται μία σκηνή μικρής όπερας: μέσα σε αυτή οι άνθρωποι μιλάν, χορεύουν και παίζουν με όλα τα είδη των εργαλείων, με το νερό και τη φωτιά, τη ζύμη και τον σκουπιδοτενεκέ, σχέσεις κύρους και υποταγής. Ως χώρος προετοιμασίας του φαγητού, είναι το κέντρο της συναλλαγής υλικών και ενδεικτικών Ροών και οφελών κάθε είδους. Αλλά αυτός ο μεταβολισμός των Ροών θα έχει μία μεταβιβαστική σημασία στη συνθήκη που ολόκληρος ο μηχανισμός λειτουργεί αποδοτικά ως μία δομή που καλωσορίζει τα προλεκτικά συστατικά των ψυχωτικών ασθενών. Αυτή η πηγή της αμφισημίας, της συναφούς υποκειμενικότητας, είναι η ίδια δείκτης του βαθμού ανοιχτότητας (συντελεστής της μεταβιβαστικότητας) αυτού του υπο-συνόλου στον υπόλοιπο θεσμό. ... η κατάλληλη λειτουργία της κουζίνας από αυτή την πλευρά είναι αδιαχώριστη από την συνάρθρωσή της με τους άλλους μερικούς πυρήνες της υποκειμενοποίησης στο θεσμό (την επιτροπή μενού, την καθημερινή ενημέρωση για τις δραστηριότητες, το εργαστήριο ζαχαροπλαστικής, το θερμοκήπιο, τον κήπο, τον γιατρό που σέβεται τους ασθενείς που δουλεύουν με...) Ο ψυχωσικός επομένως που προσεγγίζει ένα θεσμικό υπο-σύνολο, όπως η κουζίνα, διασχίζει εγκάρσια- τραβερσάρει μία λειτουργική ζώνη έκφρασης που μπορεί μερικές φορές να κλειστεί στον εαυτό του και να γίνει υποκείμενο ρόλων και λειτουργιών, ή να βρει τον εαυτό του σε άμεση σύνδεση με το Σύμπαντα της ετερότητας, γεγονός που βοηθάει τον ψυχωτικό να βγει από την υπαρξιακή του παγίδα. Είναι λιγότερο μία εθελοντική απόφαση και περισσότερο μία εισαγωγή μίας ασυνείδητης συλλογικής συναρμογής στην οποία, ο ψυχωσικός οδηγείται να πάρει την πρωτοβουλία, να αποδεχτεί την υπευθυνότητα. Σημειώστε ότι το συλλογικό δεν είναι συνώνυμο με την ομάδα· είναι μία περιγραφή που συμπεριλαμβάνει από τη μία πλευρά στοιχεία της ανθρώπινης διϋποκειμενικότητας, και από την άλλη προ-προσωπικά, ευαίσθητες και γνωστικές ενότητες, μικροκοινωνικές διαδικασίες και συστατικά του κοινωνικού φαντασιακού. Λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο με τις μη ανθρώπινες υποκειμενικές διαμορφώσεις (μηχανικές, τεχνικές και οικονομικές). Είναι επομένως ένας όρος ισοδύναμος στην ετερογενή πολλαπλότητα. Έτσι το πλαίσιο της θεσμικής ψυχοθεραπείας που αποκαλείται τόσο σχηματικά η σχέση ανάμεσα σε προσφορά-φροντίδας/ αποδοχή-φροντίδας μπορεί να διακριθεί σε ετερογενείς διαστάσεις:
1) διάσταση της ψυχιατρικής γνώσης και των τεχνικών που αφορούν καθαρά προσδιορισμένα προβλήματα από την πλευρά της νοσογραφίας·

2) διάσταση της κοινωνικής δραστηριοποίησης μέσα σε συλλογικές Περιοχές που λειτουργούν μόνιμα·

3) διάσταση της παθητικής αντίληψης των υπαρξιακών διαφορών που φέρονται από τα ψυχωτικά Σύμπαντα..." (Chaos: 69-70)

Η κουζίνα του La Borde, ο κήπος του, το θερμοκήπιό του, οι δρόμοι που οδηγούν σε αυτό, και οι δρόμοι οι οποίοι απομακρύνουν από αυτό, η κοινότητα, το σχολείο της κοινότητας, η κουζίνα του σχολείου, οι κήποι του, οι δρόμοι που οδηγούν στο σχολείο, και οι δρόμοι που απομακρύνουν, η κοινότητα δίπλα στην πόλη, και το εργοστάσιο, και το θέατρο, και η γειτονιά, και άλλος θεσμός, και επόμενος θεσμός μπορούν να γίνουν οι Περιοχές πολλών μοριακών εκρήξεων, μικρές καθημερινές εμπρηστικές βόμβες, που στις φωτιές της αποδόμησης των δικτύων του κοινωνικού ελέγχου του καπιταλισμού και του κράτους, μπορούν να χτίσουν τους χορούς των εξεγερμένων μοναδικοτήτων μας· την πυροδότηση του ταξιδιού στη Νέα Γη. Αυτός είναι κι ο στόχος της θεραπείας, γιατί μία μέρα η Γη θα είναι ένας απέραντος τόπος θεραπείας ανθρώπων, ζώων, φυτών, της ίδιας της Γης, από την καταπίεση των μηχανών κυριαρχίας.

Πηγή: http://autopoiesis.squat.gr

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ