Αίτημα για ένταξη της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας (ηλικίες 50+) στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Άνοια και τη Νόσο Αλτσχάιμερ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι η έκθεση που κατέθεσε η ομάδα Proud Seniors Greece στην Εταιρία Νόσου Αλτσχάιμερ και Συναφών Διαταραχών Αθηνών, προκειμένου να ενταχθεί η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα (ηλικίες 50+) στο πολύ σημαντικό Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την άνοια και τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Σκοπός των Proud Seniors, όπως αναφέρουν, είναι να υπάρξει μεγαλύτερη ορατότητα και σεβασμός των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων ηλικίας 50+ σε θέματα υγείας — δημόσια ψυχική υγεία αλλά και γενικότερη παροχή υπηρεσιών υγείας και σωματικής φροντίδας — εντάσσοντάς τα με ορατότητα σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου στο γενικότερο πληθυσμιακό σύνολο αντίστοιχων ηλικιών.

Ένας «αόρατος» πληθυσμός

Στην Ελλάδα τα περισσότερα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα μεγαλύτερης ηλικίας είναι συχνά ένας «αόρατος» πληθυσμός. Εξαιρετικά λίγα από αυτά είναι «ανοιχτά» αναφορικά με το σεξουαλικό τους προσανατολισμό, ωστόσο μιλάμε για ένα σεβαστό νούμερο ατόμων που, μαζί με την υπόλοιπη κοινότητα, αποτελούν σημαντικό μέρος του γενικού πληθυσμού.

Μια πολύ σημαντική δυσκολία που αντιμετωπίζει αυτή η ομάδα ηλικιωμένων είναι το κοινωνικό στίγμα. Ενώ για τους ετερόφυλους ηλικιωμένους η αποδοχή και η υποστήριξη από την οικογένεια θεωρούνται αυτονόητες, τα ΛΟΑΤΚΙ+ ηλικιωμένα άτομα δεν έχουν την ίδια αντιμετώπιση, αποδοχή και προστασία ούτε από την οικογένειά τους ούτε από το κοινωνικό σύνολο.

Στίγμα, χρόνιο στρες και «επιτυχές γήρας»

Η άνιση αντιμετώπιση των ΛΟΑΤΚΙ+ ηλικιωμένων συχνά δημιουργεί εμπόδια στη διαδικασία του «επιτυχούς γήρατος», το οποίο η γεροντολογία ορίζει ως την ικανοποίηση και την αίσθηση ευημερίας κατά τη διάρκεια της γήρανσης. Τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα τρίτης ηλικίας συχνά υποφέρουν από χρόνιο στρες που συνδέεται με τον στιγματισμό και τις εμπειρίες διάκρισης ή βίας που έχουν ζήσει.

Το χρόνιο αυτό στρες τα οδηγεί συχνά σε περαιτέρω απομόνωση και στην επιλογή να παραμένουν «αόρατα» ακόμη και σε αυτή τη φάση της ζωής τους. Σύμφωνα με την έκθεση, οι παράγοντες αυτοί αυξάνουν τον κίνδυνο για τη μνήμη και την ψυχική υγεία. Σε επίπεδο βασικών αναγκών όλοι οι ηλικιωμένοι έχουν τις ίδιες ανάγκες για σχέσεις, συντροφικότητα και αγάπη, όμως στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα υπάρχει πιο έντονη ανησυχία για την υγεία, τα οικονομικά και τις παροχές υγείας σε περίπτωση ασθένειας ή απώλειας της λειτουργικότητας.

Η έλλειψη υποστηρικτικού δικτύου

Μια βασική διαφορά είναι η απουσία ενός υποστηρικτικού δικτύου που θα φροντίσει για τις βασικές ανάγκες. Λόγω της απόρριψης ή του φόβου απόρριψης, πολλά ηλικιωμένα άτομα της κοινότητας μπορεί να αναγκαστούν να ζήσουν σε μια οικογένεια που τους δημιουργεί άγχος ή τους κακοποιεί λεκτικά και συναισθηματικά.

Η έκθεση σημειώνει ότι:

  • οι ετερόφυλοι ηλικιωμένοι μένουν πιο συχνά με κάποιον σύντροφο ή παιδί, ενώ τα ΛΟΑΤΚΙ+ ηλικιωμένα άτομα έχουν 4 φορές λιγότερες πιθανότητες να έχουν αποκτήσει παιδιά ή, αν απέκτησαν, να λαμβάνουν την απαραίτητη προσοχή από αυτά·
  • τα 2/3 των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων τρίτης ηλικίας ζουν μόνα τους και χρειάζονται συχνότερα φροντίδα από άτομα ξένα προς αυτά·
  • πολλά αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα και εργασιακές διακρίσεις, ενώ μερικά έχουν έρθει σε ρήξη με την οικογένειά τους και δεν είναι αυτόνομα.

Επομένως, τα ηλικιωμένα άτομα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από πλαίσια φροντίδας υποστηρικτικά προς αυτά, δωρεάν για όσα δεν έχουν οικονομική δυνατότητα, και από φροντιστές με τους οποίους θα αισθάνονται αποδεκτά και ασφαλή.

Πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας

Ένα εξίσου σημαντικό θέμα είναι η πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και η ίση αντιμετώπιση από τους επαγγελματίες υγείας. Τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα αυτής της γενιάς μεγάλωσαν σε μια κοινωνία όπου η ομοφυλοφιλία θεωρούνταν μέχρι τουλάχιστον τη δεκαετία του ’70 ψυχιατρική διαταραχή, και έζησαν μια ζωή αντιμετωπίζοντας σεξισμό, ομοφοβία, τρανσφοβία και στιγματισμό στην εργασία, στο στρατό και στις υπηρεσίες υγείας.

Η εμπειρία αυτή τα δυσκολεύει να μιλήσουν ανοιχτά στο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό και στους κοινωνικούς φροντιστές, κάτι που εμποδίζει την ειλικρινή επικοινωνία και τη σχέση εμπιστοσύνης. Η έκθεση αναφέρει μαρτυρίες για ομοφοβικές στάσεις σε χώρους νοσηλείας, ακόμη και για άρνηση περιποίησης βασικών αναγκών, ενώ όταν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης οι σύντροφοι μπορεί να αποκλειστούν από το νοσοκομείο ή τον οίκο ευγηρίας.

Η κατάσταση είναι ακόμη πιο πολύπλοκη για τα τρανς άτομα, λόγω της δυσκολίας να βρουν θεραπευτικό προσωπικό που θα σεβαστεί την ταυτότητα φύλου τους.

Η φροντίδα στο τέλος της ζωής

Μια ακόμη σημαντική διαφορά είναι ο προγραμματισμός για το τέλος της ζωής και η παρηγορητική φροντίδα (hospice), που αφορά τις σωματικές και ψυχικές ανάγκες του ανθρώπου, αλλά και το ποιοι θα βρίσκονται δίπλα του και πώς θα σεβαστούν οι επιθυμίες του. Ακόμη και εδώ εμφανίζονται νομικά ζητήματα για τους συντρόφους, ειδικά όταν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης.

Για χρόνια ο τομέας της γεροντολογίας αγνοούσε τη διαφορετικότητα σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου: τα περισσότερα προγράμματα για ηλικιωμένους θεωρούσαν αυτονόητο ότι όλοι έχουν τις ίδιες ανάγκες, αφήνοντας έξω σημαντικές πτυχές της ζωής των ΛΟΑΤΚΙ+ ηλικιωμένων, όπως η σχέση με τον ή τη σύντροφό τους.


Το αίτημα

Συνοψίζοντας, η έκθεση θεωρεί ότι τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, λόγω κοινωνικού αποκλεισμού, διακρίσεων στην εργασία, ρατσιστικών επιθέσεων, εκφοβισμού και καταπίεσης της ταυτότητας τους, αποτελούν ομάδα υψηλού κινδύνου για προβλήματα μνήμης, διάθεσης και ψυχικής υγείας στην τρίτη ηλικία. Για αυτό ζητά να περιληφθούν στον Εθνικό Σχεδιασμό για την Άνοια και το Αλτσχάιμερ, ώστε να ενισχυθεί η «ορατότητα» του πληθυσμού αυτού και να υπάρξει ισότιμη αντιμετώπιση των αναγκών τους στη δημόσια ψυχική υγεία και στην παροχή υπηρεσιών υγείας γενικότερα.